در آيه شريفه : « الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ما كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ » « 1 » ، حذف نشده آن آمده است . مراد به ظلم هم چنان كه آيه سوره نحل تاييد مىكند ظلم به نفس است و ظلم به نفس در اثر اعراض از دين خدا و ترك اقامه شعائر خدا حاصل مىشود و اين نيز در اثر واقع شدن و زندگى كردن در بلاد شرك و در وسط كفار قرار گرفتن پديد مىآيد ، انسان وقتى خود را در چنين وضعى و موقعيتى قرار دهد ديگر راهى ندارد كه معارف دين را بياموزد و بدانچه دين خدا او را بدان مىخواند عمل كند و به وظائف عبوديت قيام نمايد . اين آن معنايى است كه ما از زمينه آيه ( و نه از لفظ آن ) استفاده مىكنيم . چون ملائكه از اين گونه افراد در هنگام مرگشان مىپرسند : در چه شرائطى بوديد ؟ و آنان در پاسخ مىگويند : ما در زمين مستضعف بوديم . خداى تعالى در آيات زير كه كلمه « ظلم » مطلق آمده ، يعنى نفرموده : ظلم به نفس و يا ظلم به غير ، ظلم را معنا و تفسير كرده ، فرموده : « لَعْنَةُ اللَّه عَلَى الظَّالِمِينَ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه وَيَبْغُونَها عِوَجاً » « 2 » ، و حاصل تفسير اين دو آيه از كلمه ظلم با ظهورى كه ما از سياق آيه مورد بحث گرفتيم منطبق است ( چون ما گفتيم مراد به ظلم ، ظلم به نفس است و گفتيم كه اين ظلم از چه چيز ناشى مىشود ، از اينكه آدمى به معارف دين صحيح بر خورد كند و آنچه مىشنود تحريف شده و يا تهمت و دروغ باشد كه دو آيه نامبرده نيز ظالم را همين معنا كرد ) . * ( « قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ » ) * يعنى از نظر ديندارى در چه وضعى قرار داشتيد ؟ و در كلمه « فيم » حرف « م » در اصل « ما » بوده ، كه يكى از وسائل استفهام و پرسش است و الف آن به منظور تخفيف حذف شده . و در اين آيه دلالتى فى الجمله و سربسته هست بر صحنه اى كه در زبان روايات از آن تعبير شده به سؤال قبر ، و فرموده‌اند كه فرشتگان خداى تعالى از هر كسى كه از دنيا مىرود و او را دفن مىكنند سؤالهايى پيرامون دين او و عقائدش از او مىكنند و اين تنها آيه مورد بحث نيست كه بر آن صحنه دلالت دارد ، بلكه آيات زير نيز بر آن دلالت دارد : « الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ما كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ ، بَلى إِنَّ اللَّه عَلِيمٌ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ، »

--> ( 1 ) « سوره نحل ، آيه 28 » . ( 2 ) لعنت خدا بر ظالمين همان كسانى كه راه خدا راى مىبندند ، و آن راى كج و معوج مىخواهند . « سوره اعراف ، آيه 45 » و « سوره هود ، آيه 19 » .