« 1 » ، « هُوَ اجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » « 2 » ، « كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » « 3 » ، « لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً » « 4 » ، « وَقالَ الرَّسُولُ يا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً » « 5 » ، و آياتى ديگر از اين قبيل كه در عين اينكه با اوصاف اجتماعى ، فرد و مجتمع را توصيف مىكند ، در عين حال اين توصيفش جنبه تسامح و سهلانگارى ندارد ، بلكه به خاطر عنايتى جزء و كل و فرد و مجتمع را به آن توصيف نموده ، همانطور كه خود ما خاك معدن طلا و سنگريزه هاى معدن جواهرات را يك جا بار مىكنيم و مىبريم با اينكه غرض ما تنها طلا و جواهرات است ، اينك به اصل مطلب برگشته و مىگوئيم : اما اينكه فرمود : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِه » ) * ، مراد از « ارتداد » و برگشتن از دين بنا بر آنچه كه گذشت همان دوستى با يهود و نصارا است و اگر خطاب را متوجه خصوص مؤمنين كرد براى اين بود كه خطاب قبلى نيز متوجه به مؤمنين بود و مقام آيه مقام بيان اين نكته است كه دين حق از ايمان چنين مؤمنينى كه ايمانشان مشوب به دوستى با دشمنان خدا است بى نياز است ، چون خداى سبحان چنين ايمانى را كفر و شرك خوانده و فرموده : * ( « وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّه مِنْهُمْ » ) * و براى اينكه خداى سبحان ولى و ناصر دين خود و ولى هر كسى است كه دين او را يارى كند و به زودى مردمى خواهد آورد كه بيزار از دشمنان اويند و اولياى او را دوست مىدارند و دوست نمىدارند مگر او را . و اما اينكه فرمود : * ( « فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّه بِقَوْمٍ » ) * و نسبت آوردن قوم را به خودش داد ، براى همين بود كه يارى كردن از دينش را تثبيت كند ، چون از سياق كلام فهميده مىشد كه براى اين دين ياورى هست و احتياج به يارى بيگانگان ندارد و آن ياور خود خدا است .

--> ( 1 ) ما به بنى اسرائيل كتاب و حكم و نبوت داديم و از طيبات روزيشان كرديم و بر عالميان عصر خود برترى بخشيديم . « سوره جاثيه ، آيه 16 » . ( 2 ) او شما امت اسلام را اجتباء و انتخاب كرد و در دين هيچ حرجى و زحمتى بر شما تحميل نكرد . « سوره حج ، آيه 78 » . ( 3 ) شما امت اسلام بهترين امتى هستيد كه براى بشر تشكيل شديد ، امر به معروف مىكنيد و نهى از منكر مىنمائيد . « سوره آل عمران ، آيه 110 » . ( 4 ) تا شما گواهان و الگوهايى براى مردم باشيد و رسول بر شما گواه باشد . « سوره بقره ، آيه 143 » . ( 5 ) و رسول در آن روز مىگويد : پروردگارا امت من اين قرآن را متروك گذاشته‌اند . « سوره فرقان ، آيه 30 » .