پى در پى روزه بگيرد ، اين بخشايشى از ناحيه خدا است كه خدا همواره داناى فرزانه بوده است ( 92 ) . و هر كس مؤمنى را به عمد بكشد جزايش جهنم است كه جاودانه در آن باشد و خدا بر او غضب آرد و لعنتش كند و عذابى بزرگ برايش آماده دارد ( 93 ) . اى كسانى كه ايمان آورديد چون در راه خدا سفر مىكنيد و به افراد ناشناس بر مىخوريد درباره آنان تحقيق كنيد - و به كسى كه سلام به شما مىكند نگوئيد مؤمن نيستى - تا به منظور گرفتن اموالش او را به قتل برسانيد و بدانيد كه نزد خدا غنيمتهاى بسيار هست ، خود شما نيز قبل از اين ، چنين بوديد و خدا ( با نعمت ايمان ) بر شما منت نهاد ، پس به تحقيق بپردازيد كه خدا به آنچه مىكنيد با خبر است ( 94 ) . بيان آيات * ( « وَما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً » ) * كلمه « خطاء » به دو فتحه بدون مد و به يك فتحه با مد ( يعنى بر وزن ادب و بر وزن عصاء ) هر دو به معناى اشتباه و غلط است و مقابل آن كلمه « صواب » قرار دارد و مراد از آن در اينجا معنايى است در مقابل عمد و تعمد ، چون آيه در مقابل آيه بعدى قرار دارد كه مىفرمايد : * ( « وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً . . . » ) * . و مراد از نفى در جمله مورد بحث نفى اقتضاء است ، مىخواهد بفرمايد : در مؤمن بعد از دخولش در حريم ايمان و قرقگاه آن ، ديگر هيچ اقتضايى براى كشتن مؤمنى مثل خودش وجود ندارد ، هيچ نوع كشتن مگر كشتن از روى خطا . بنا بر اين استثناى در آيه شريفه ، استثناى متصل است و برگشت معناى كلام به اين مىشود كه مؤمن هرگز قصد كشتن مؤمن را بدان جهت كه مؤمن است نمىكند ، يعنى با علم به اينكه مؤمن است قصد كشتن او نمىكند ، نظير اين جمله در افاده نفى اقتضاء آيه شريفه زير است كه مىفرمايد : « وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَه اللَّه » « 1 » و آيه زير كه مىفرمايد : « ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها » « 2 » و آيه زيرا كه مىفرمايد : « فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِه مِنْ قَبْلُ » « 3 » ، و آياتى ديگر نظير اينها . و آيه مورد بحث با اين حال در مقام آن است كه بطور كنايه از كشتن مؤمن به عمد نهى

--> ( 1 ) در هيچ بشرى اين اقتضا نيست كه خداى تعالى با او تكلم كند . « سوره شورا ، آيه 51 » . ( 2 ) اين اقتضا در شما انسانها نيست كه درخت آن باغها را برويانيد . « سوره نحل ، آيه 60 » . ( 3 ) « سوره يونس ، آيه 74 » .