السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
54
تفسير الميزان ( فارسي )
گفتهاند : درباره قومى نازل شد كه از مكه به مدينه آمدند و نزد مسلمانان اظهار اسلام كردند و سپس به مكه برگشتند ، چون آب و هواى مدينه را مساعد با حال خود نيافتند و همين كه به مكه برگشتند اظهار شرك كردند ، سپس مال التجاره مشركين را بار كردند كه به طرف يمامه ببرند ، مسلمانان سر راه را بر آنان گرفتند و خواستند تا با ايشان جنگ كنند ، در بينشان اختلاف افتاد بعضى گفتند : نبايد جنگ كنيم ، زيرا اينها مؤمنند ، بعضى ديگر گفتند : مشركند و خداى عز و جل اين آيه را درباره آنان نازل كرد اين شان نزول از امام ابى جعفر ( ع ) روايت شده . « 1 » و در تفسير قمى در ذيل آيه شريفه : * ( « وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا . . . » ) * آمده كه اين آيه در شان قبيله اشجع و بنى ضمره نازل شده و يكى از اخبار اين دو قبيله اين است كه وقتى رسول خدا ( ص ) به قصد جنگ حديبيه از مدينه خارج شد ، از نزديكى سرزمين اين دو قبيله عبور كرد و قبلا آن جناب با قبيله بنى ضمره صلح كرده ، قراردادى رد و بدل كرده بود ، اصحاب رسول خدا ( ص ) عرضه داشتند : اينجا نزديكىهاى سرزمين بنو ضمره است و ما بيم آن داريم كه وقتى بفهمند ما از مدينه بيرون شدهايم به مدينه حمله كنند و يا قريش را عليه ما كمك نمايند ، چه صلاح مىدانى كه اول به سركوبى آنان بپردازيم ؟ رسول خدا ( ص ) فرمود : ابدا و هرگز ، چون بنو ضمره از هر قبيله ديگر عرب احترام و احسان به پدر و مادر را بيشتر رعايت مىكنند و بيشتر به صله رحم مىپردازند و بيشتر پاى بند به عهد و پيمانند . قبيله اشجع نيز در نزديكىهاى بنى ضمره زندگى مىكردند و اين قبيله شاخه اى از دودمان كنانه بودند و بين آنان و بنى ضمره نيز پيمان صلح برقرار بود ، سوگند خورده بودند كه امنيت و حال يكديگر را رعايت كنند ، اگر يكى از آن دو گرفتار خشكسالى شد حيوانات خود را در سرزمين ديگرى بچراند و اتفاقا در همان ايام سرزمين اشجع دچار خشكى و قحطى شده بود و سرزمين بنى ضمره از فراوانى نعمت و سرسبزى بيابانها برخوردار بود ، و در نتيجه قبيله اشجع داشتند به سرزمين آنان كوچ مىكردند ، مسلمانها از پيمان اين دو قبيله بىخبر بودند و پنداشتند كه اشجع قصد دارد به بنى ضمره حمله كند ، وقتى به رسول خدا ( ص ) خبر دادند كه اشجع دارد به طرف بنى ضمره مىرود ، آماده شد تا به خاطر پيمانى كه با بنى ضمره بسته بود ، با قبيله اشجع جنگ كند ، در چنين حالى آيه شريفه زير نازل شد :
--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 3 ص 86 .