داشته باشند ، و فرضا به همان برابر دارايى ديگرى هم به آن اضافه شود و بخواهند همه آنها را براى بر طرف كردن عذاب روز قيامت بدهند ، كسى نيست كه اين معاوضه را از آنان قبول كند و عذابى بسيار دردناك دارند ، بسيار مىكوشند و مىخواهند از آتش كه همان عذاب اليم و دردناك است خارج شوند و ليكن خارج شدنى نيستند ، براى اينكه عذاب نامبرده خالد و مقيم است ، تا ابد از آن جدا نمىشود . در آيه مورد بحث اشاره اى است اولا به اينكه عذاب چيزى است كه لازمه بشر و اصل در سرنوشت و نزديك به او است ، و تنها عاملى كه مىتواند آن را از انسان دور بسازد و بر گرداند ايمان و تقوا است ، هم چنان كه آيه زير نيز به اين معنا اشاره نموده و مىفرمايد : « وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا » « 1 » ، و نيز آيه زير كه مىفرمايد : « إِنَّ الإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ » « 2 » و ثانيا به اينكه فطرت اصلى انسانيت نسبت به تالم از آتش هرگز در انسانها از كار نمىافتد ، و روزى نخواهد رسيد كه انسانى داراى چنين فطرتى نباشد ، يعنى در آتش بيفتد و ناراحت نشود ، و در آتش بودن و از آتش در آمدن برايش فرق نكند ، و به منظور بيرون آمدن از آتش تلاشى نكند . * ( « وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما . . . » ) * حرف « واو » در اول آيه شريفه به اصطلاح استينافى است ، يعنى مىرساند كه مجددا كلام جديد و تازه اى آغاز مىشود و اين كلام در مقام تفصيل يعنى احكام هر موضوعى را جدا جدا ذكر كردن است ، و حرف واو خاصيت حرف اما را دارد ، كانه فرمود « اما مرد و زن دزد را چنين كنيد ، و اما توبه كاران ايشان را چنان » و به همين جهت حرف « فاء » بر سر خبر يعنى جمله * ( « فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما » ) * در آمده براى اينكه بطورى كه گفته‌اند در معناى جواب براى كلمه « اما » است « 3 » و اما اينكه كلمه « يد - دست » را به صيغه جمع « ايدى » آورده با اينكه هر انسانى

--> ( 1 ) واحدى از شما انسانها نيست مگر آنكه به آتش وارد و نزديك مىشود ، اين سرنوشتى است حتمى از ناحيه پروردگارت براى كل بشر ، بعد از آنكه همه به آتش نزديك شدند آن گاه افراد با تقوا را نجات مىدهيم و ظالمان را در آنجا به حال خود وا مىگذاريم در حالى كه از در التماس روى به زانو نشسته باشند . « سوره مريم ، آيه 72 » . ( 2 ) محققا جنس بشر در زيانكارى است ، تنها كسانى از اين خطر رهايى مىيابند كه ايمان آورده و اعمال صالح كنند . « سوره عصر ، آيه 2 - 3 » ( 3 ) تفسير فخر رازى ج 11 ص 223 .