گناه خودت هر دو بر گردى ، اين معنايى است كه بعضى از مفسرين براى اين جمله كرده‌اند . « 1 » راغب در مفردات خود گفته اصل كلمه : « بواء » به معناى برابرى اجزاى چيزى در مكان است ، ( مثل فرشى كه برابر سطح اطاق باشد ) ، به خلاف كلمه « نبوة » كه به معناى ناسازگارى و ناهموارى اجزاى مكان است ، وقتى گفته مىشود : « مكان بواء » ، معنايش اين است كه اين مكان براى هر كس كه در آن وارد شود ناهموار نيست ، بلكه تخت و هموار است ، و معناى اينكه كسى بگويد : « بوأت له مكانا » ، اين است كه من براى او مكانى را صاف و هموار كردم ، و او به راحتى در آن جاى گرفت - تا آنجا كه مىگويد - و اينكه در قرآن آمده : * ( « إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ » ) * معنايش اين است كه من مىخواهم وقتى از كنار جنازه‌ام برمىخيزى به اين حالت بر خيزى كه هم گناه مرا به دوش بكشى و هم گناه خودت را و اينكه مىگويند : « انكرت باطلها و بؤت بحقها » معنايش اين است كه من باطل آن را انكار كردم و حق آن را به گردن گرفتم « 2 » و بنا به گفته وى تفسيرى كه در بالا براى كلمه « تبوء » ( از بعضى مفسرين نقل كرديم كه گفتند « تبوء » به معناى « ترجع » است ، تفسير به لازمه معنا است نه به معناى كلمه ) . و مراد از اينكه مقتول گفته بوده : * ( « أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ » ) * اين بوده كه گناه مقتول به وسيله ظلم منتقل به قاتلش شود و سر بار گناه خود او گردد ، و در نتيجه او باركش دو گناه بشود ، و مقتول وقتى خداى سبحان را ملاقات مىكند هيچ گناهى بر او نباشد ، اين چيزى است كه عبارت * ( « أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ » ) * ظهور در آن دارد ، و بر طبق اين ظهور رواياتى هم آمده ، اعتبار عقلى هم مساعد با آن است ، و ما در جلد دوم عربى اين كتاب آنجا كه پيرامون احكام اعمال بحث مىكرديم مطالبى مناسب با اين معنا ايراد نموديم . و اگر كسى به اين معنا اشكال كند كه لازمه آن اين است كه ممكن باشد يك انسانى گناه انسانى ديگر را به دوش بكشد ، و اين هم از نظر عقل صحيح نيست و هم قرآن كريم صريحا آن را نفى كرده مىفرمايد : « أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » « 3 » . در پاسخش مىگوئيم : اين مساله از احكام عقل نظرى نيست ، تا عقل حكم به محال بودنش كند ، بلكه از احكام عقل عملى است كه در ثبوتش و تغيير يافتنش تابع مصالح مجتمع

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 6 ص 344 . ( 2 ) مفردات راغب ص 70 - 69 . ( 3 ) هيچ متحملى گناه ديگرى را حمل نمىكند . « سوره نجم ، آيه 38 » .