باشد : « فافرق بينى و بين الذين فسقوا » خدايا بين من و مردمى كه مرتكب فسق شدند جدايى بينداز . خداى سبحان در اين آيه سرزمين مورد نظر خود را به قداست توصيف كرده و مفسرين مقدس بودن آن سرزمين را تفسير كرده‌اند به سرزمينى كه به خاطر سكونت انبياء و مؤمنين در آن مطهر از شرك است « 1 » ، و در قرآن كريم چيزى كه اين كلمه را تفسير كند و به ما بفهماند چرا آن سرزمين مقدس است وجود ندارد ، و آنچه كه ممكن است در اين باب مورد استفاده قرار گيرد آيه شريفه : « إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَه » « 2 » ، و آيه شريفه : « وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الأَرْضِ وَمَغارِبَهَا الَّتِي بارَكْنا فِيها » « 3 » است ، كه در هر دو آيه پيرامون مسجد اقصى سرزمين مبارك معرفى شده ، و معلوم است كه مبارك بودن آن جز براى اين نبوده كه خداى عز و جل خير كثير در آن سرزمين قرار داده بود ، و منظور از خير كثير جز اقامه دين و از بين بردن قذارت شرك نمىتواند باشد . * ( « كَتَبَ اللَّه لَكُمْ » ) * از ظاهر آيات بر مىآيد كه مراد از اين جمله اين است كه خداى تعالى سكنى گزيدن شما بنى اسرائيل در سرزمين مقدس را مقدر فرموده ، و اين با جمله آخر آيه كه مىفرمايد : * ( « فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً » ) * ، منافات ندارد ، براى اينكه جمله مورد بحث كلامى است مجمل ، و در آن « وقت » و « اشخاص » معين نشده ، آنهايى كه بطور يقين مشمول اين قضاى الهى بوده‌اند همان يهوديان عصر موسى ( ع ) هستند كه همه آنان ( بطورى كه گفته شده ) تا آخرين نفرشان در همان مدت چهل سال از دنيا رفتند ، و داخل در سرزمين مقدس نشدند ، تنها فرزندان و نوه هايشان بودند كه همراه با وصى موسى يوشع بن نون ( ع ) داخل در سرزمين فلسطين شدند ، و سخن كوتاه اينكه جمله : * ( « فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً » ) * ، خالى از اشعار به اين معنا نيست كه قضاى مذكور براى بعد از چهل سال بوده ، و اين قضاء همان قضايى است كه آيه شريفه زير متعرض آن است : « وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الأَرْضِ ، وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ ، وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الأَرْضِ » « 4 » ، موسى ( ع ) هم اميد چنين روزى را براى امت خود داشت ، البته به شرط

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 6 ص 324 . ( 2 ) « سوره اسراء آيه 1 » . ( 3 ) « سوره اعراف ، آيه 137 » . ( 4 ) ما اراده كرده‌ايم كه بر مستضعفين در زمين منت نهاده و آنان را پيشوايان و وارثان زمين نمائيم و در زمين همه كاره شان كنيم . « سوره قصص ، آيه 6 » .