البته احتمال هم دارد كه مراد از نور ، رسول خدا ( ص ) باشد ، و اين مبنى بر استفاده اى است كه چه بسا از صدر آيه بشود ، چون روشن كردن چيزهايى كه علماى يهود و نصارا آن را پنهان كرده بودند خود يكى از آثار نور بودن رسول مورد بحث است ، علاوه بر اينكه در آيه اى ديگر آن جناب را صريحا نور ناميده ، و فرموده : « وَسِراجاً مُنِيراً » « 1 » . * ( « يَهْدِي بِه اللَّه مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَه سُبُلَ السَّلامِ » ) * حرف « با » در كلمه « به » به اصطلاح علم نحو ، باى آلت است و ضمير در آن كلمه به « كتاب » و يا به « نور » بر مىگردد ، حال چه اينكه مراد از نور ، رسول خدا ( ص ) باشد و يا قرآن ، براى اينكه اگر هم رسول خدا ( ص ) باشد باز آلت بودن باء معنا دارد زيرا رسول خدا ( ص ) نيز مانند كتاب آلت و وسيله اى ظاهرى است براى مرحله هدايت و اينكه گفتيم وسيله اى ظاهرى براى اين است كه حقيقت هدايت قائم به خداى تعالى است ، هم چنان كه خودش در جاى ديگر كتاب مجيدش فرموده : « إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ » « 2 » ، و نيز فرموده : « وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَلَا الإِيمانُ ، وَلكِنْ جَعَلْناه نُوراً نَهْدِي بِه مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ، صِراطِ اللَّه الَّذِي لَه ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ ، أَلا إِلَى اللَّه تَصِيرُ الأُمُورُ » « 3 » ، و اين آيات بطورى كه ملاحظه مىكنيد هدايت را در عين اينكه به قرآن و به رسول نسبت مىدهد در عين حال برگشت آن را به خداى سبحان مىداند ، پس هادى حقيقى او است ، و غير او سببهاى ظاهرى است كه خداى تعالى آن را براى احياى امر هدايت ، مسخر فرموده . نكته اى كه در آيه مورد بحث است اين است كه جمله * ( « يَهْدِي بِه اللَّه » ) * را مقيد كرده به جمله : * ( « مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَه » ) * ، و خلاصه شرط كرده كه تنها كسانى را هدايت مىكند كه

--> ( 1 ) « سوره احزاب ، آيه 46 » . ( 2 ) تو هدايت نمىكنى هر كس را كه دوست بدارى ، و اين خدا است كه هر كه را بخواهد هدايت مىكند . « سوره قصص ، آيه 56 » . ( 3 ) و ما اين چنين روحى از امر خود را به سوى تو وحى كرديم ، و گر نه تو خودت نه مىدانستى كه كتاب چيست و نه ايمان كدام است ، و اين ما بوديم كه آن روح و آن وحى را نورى قرار داديم تا به وسيله آن هر كسى از بندگانمان را كه بخواهيم هدايت كنيم ، و تو اين هدايتى را كه مىكنى هدايت به سوى صراط مستقيم است ، صراط خدايى كه ملك همه موجودات در آسمانها و زمين از آن او است ، آگاه باش كه همه امور به سوى او بازگشت مىكند . « سوره شورى ، آيه 53 » .