تجدوا ماء فتيمموا ) ) و چون خواستيد به نماز بايستيد ، و يكى از شما قبلا از غائط آمده بود ، و آبى نيافتيد كه وضو بگيريد تيمم كنيد . و بعيد نيست كه از اين جمله استفاده شود اعاده تيمم يا وضو براى كسى كه تيمم يا وضويش را به حدث اصغر نشكسته ، و هنوز آن را دارد واجب نيست ، البته اين استفاده مبنى بر يك بحث اصولى است ، و آن اين است كه آيا مفهوم شرط حجت است يا نه ، ( مثلا اگر بزرگتر ما به ما چنين دستور داد : اگر دستخط مرا برايتان آوردند كه در آن نوشته بودم از سفر برگرديد آيا در صورتى كه دستخط وى را نياوردند باز هم برگشتن از سفر واجب است ، و يا به حكم مفهوم شرط برگشتن واجب نيست ) و اين استفاده بوسيله رواياتى كه دلالت دارد بر عدم وجوب طهارت بر كسى كه طهارت قبلى را دارد تاييد مىشود . توجه بفرمائيد كه در عبارت « * ( أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ ) * » تا چه اندازه و چقدر زيبا رعايت ادب شده است ، ادبى كه بر هيچ متدبرى پوشيده نيست ، براى اينكه منظور خود را با كنايه فهمانده ، و آن كنايه آمدن از غائط ( چاله گودى ) است ، چون كلمه غائط به معناى محلى است كه نسبت به اطراف خود گود باشد ، و مردم صحرانشين همواره براى قضاى حاجت به چنين نقطه هايى مىرفتند ، تا به منظور رعايت ادب نسبت به مردم خود را در آنجا پنهان سازند و استعمال كلمه « غائط » در معنايى كه امروز معروف است يك استعمال جديد و نو ظهور ، و از قبيل كناياتى است كه حالت كنايه بودن خود را از دست داده ( نظير كلمه « توالت » كه در آغاز ورودش به ايران به معناى آرايش بود ، و چون كلمه مستراح از معناى خود كسب زشتى كرده بود آن را كنار گذاشته توالت را در معناى آن بطور كنايه استعمال كردند ، و اكنون حالت كنايه بودن خود را از دست داده و معناى مستراح را به خود گرفته ) و نيز نظير كلمه « عذرة » كه به گفته صاحب صحاح در اصل به معناى درگاه در خانه بوده ، و مرسوم چنين بوده كه اهل خانه كثافات خانه را كه در كنيف جمع مىشده به درگاهى منتقل مىكردند ، خرده خرده كلمه « عذرة » به معناى كثافات و سپس به معناى مدفوع استعمال شده ، و اين استعمال آن قدر شايع شده كه مدفوع معناى واقعى آن گشته . « 1 » قرآن كريم در جمله مورد بحث مىتوانست منسوب اليه را معين كند ، و بفرمايد « او جئتم من الغائط » و يا از غائط آمديد و يا اگر به اين اندازه مشخص نكرد ، به كمتر از اين معين مىكرد ، و مىفرمود : * ( « أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ » ) * و يا يكيتان از غائط آمد ، ولى به

--> ( 1 ) الصحاح ج 3 ص 1147 .