عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ » « 1 » ، و در يك آيه قبل نيز فرموده بود : * ( « يَسْئَلُونَكَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ » ) * ، و لحن سؤال و جواب در آن روشنترين دليل است بر اينكه حلالها منحصر در طيبات است ، و همچنين در اول آيه مورد بحث فرمود : * ( « الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ » ) * ، كه چون مقام منتگذارى بود به خوبى دلالت بر حصرى كه در آيه قبل بود دلالت مىكند . و اگر تحريم ذبائح كفار از باب ميته بودن نيست بلكه از اين بابت است كه كفار قربانيهاى خود را به نام غير خدا قربانى و ذبح مىكنند ، مثلا بنام بتهايشان سر مىبرند ، در اين صورت نيز همان اشكال عود مىكند ، كه چه فرق است بين اينكه حيوانى را بنام بت ذبح كنند و يا به طريقى منسوخ كه مورد رضاى خدا نيست سر ببرند ؟ . صاحب المنار سپس در فرق بين ذبيحه اهل كتاب و ذبيحه بتپرستان گفته : شارع اسلام بدان جهت كه مسلمانان صدر اسلام قبلا مشرك بودند و حيوانات خود را بنام بتهايشان سر مىبريدند در نهى آنان از اين عمل تشديد كرد ، تا مسلمانان به تبع عادت در اين باب سهلانگارى نكنند ، و اما اهل كتاب از آنجا كه در خوردن گوشت ميته و سر بريدن حيوانات بنام بتها دور تر از مسلمانان مسبوق به شرك بودند ، لذا شارع متعرض حكم ذبيحه آنان نشد ، « 2 » اين هم فراز ديگرى از گفته هاى صاحب المنار . و گويا فراموش كرده كه از اهل كتاب نصارا گوشت خوك مىخورند ، و خداى تعالى متعرض اين عمل آنان شده و در نهى از آن تشديد كرده ، علاوه بر اين مسيحيان همه آنچه را كه مشركين مباح مىدانستند مىخوردند ، زيرا به عقيده آنان همين كه مسيح خود را فداى بشر ساخت كافى است در اينكه بشر هر چه را كه ميل دارد بخورد و هر كارى را كه خواست بكند ، از اين هم كه بگذريم گفتار المنار يك استحسان سست و سخيفى است كه به هيچ دردى نمىخورد ، و در تفسير كلام خداى تعالى و فهم معانى آيات آن ، به امثال آن اعتماد نمىشود و همچنين هيچ حكمى از احكام دين خداى تعالى با استحسان اثبات و نفى نمىگردد . وى در فرازى ديگر مىگويد : و نيز رفتار اسلام با مشركين و با اهل كتاب يكسان نبوده ، نسبت به مشركين معامله اى خشن و سخت مىكرد ، تا در جزيرة العرب احدى از مشركين باقى نماند و همگى داخل در اسلام بشوند ، ولى رفتار خود را با اهل كتاب ملايم ساخت ، آن گاه به عنوان شاهد بر گفته خود مواردى از فتاواى صحابه را نقل كرده ، كه به اهل كتاب اجازه

--> ( 1 ) و همه طيبات را براى آنان حلال و همه خبائث را بر آنان حرام نمود . « سوره اعراف آيه 157 » . ( 2 ) تفسير المنار ج 6 ص 78 .