نزول سوره برائت و بر چيده شدن بساط شرك از دين مسلمانان مايوس شدند ، و رسوم جاهليت محو شد ، الا اينكه دين اسلام هنوز كامل نشده بود ، چون فرائض و احكامى بعد از سوره برائت نازل شد ، از آن جمله فرائض و احكامى است كه در سوره مائده آمد ، و مفسرين اتفاق دارند بر اينكه سوره مائده در اواخر عمر رسول خدا ( ص ) نازل شده ، و همه مىدانيم كه بسيارى از احكام حلال و حرام و حدود و قصاص در اين سوره است . پس با نادرست بودن اين سه احتمال كه كلمه « يوم » به معناى دوره و ايام باشد نه يك روز خاصى كه آفتاب در آن طلوع و غروب كرده باشد ، و خلاصه وقتى نتوانستيم بگوئيم مراد از روز دوره پيدايش دعوت اسلامى ، و يا دوره بعد از فتح مكه ، و يا قطعه زمان بين نزول سوره برائت و رحلت رسول خدا ( ص ) است . لا جرم و بناچار بايد بگوئيم مراد از اين كلمه يك روز معينى است ، روزى است كه خود اين آيه در آن روز نازل شده ، و قهرا روز نزول اين سوره است ، - البته اين در صورتى است كه جمله * ( « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * معترضه و به حسب معنا مرتبط با آيه اى باشد كه آن را احاطه كرده ، و يا بگوئيم نزول اين آيه حتى بعد از نزول سوره و در روزى بوده كه بعد از آن ديگر هيچ آيه اى نازل نشده ، چون دنبالش فرموده : « امروز ديگر دين شما كامل شد » . خوب ، حال مىپرسيم اين روز معين چه روزى بوده ؟ آيا روز معينى بوده كه مكه فتح شد ؟ و يا روز معينى كه سوره برائت نازل شد ؟ در فساد اين دو احتمال همان اشكالهاى سابق كافى است ، ديگر حاجتى به تكرار آنها و يا دليل ديگر نيست . و يا مراد از اين روز معين روز عرفه در حجة الوداع است ، كه بسيارى از مفسرين اين را گفته‌اند ، و بعضى از روايات هم بر طبق آن وارد شده ، در اين صورت مىپرسيم معناى مايوس شدن كفار از دين مسلمانان در آن روز معين چيست ؟ آيا معنايش اين است كه مشركين قريش از اينكه بار ديگر زورشان برسد كه دين اسلام را از بين ببرند مايوس شدند ، كه بسيار احتمال بى پايه اى است براى اينكه مشركين عرب دو سال قبل يعنى در فتح مكه مايوس شدند ، كه سال هشتم هجرت بود ، نه در روز عرفه از حجة الوداع ، كه سال دهم از هجرت بوده . و يا معنايش اين است كه در روز نزول برائت مايوس شدند ، كه نزول سوره برائت در سال نهم بوده ، و قهرا آن روز معين هم در آن سال بوده ، و يا منظور اين است كه همه كفار از دين مسلمانان مايوس شدند هم مشركين و هم يهود و هم نصارا و هم مجوس و هم سايرين ، كه قهرا بر حسب اين احتمال بايد بگوئيم جمله الذين كفروا جمله اى است مطلق - كه ما مىدانيم يهود و نصارا در آن روز از غلبه بر مسلمين مايوس نشده بودند ، و قوت و شوكت اسلام از چهار ديوارى