و همه اين آيات ، - بطورى كه ملاحظه مىكنيد - آن چهار چيز كه در صدر آيات مورد بحث ذكر شده‌اند حرام كرده ، و آيه مورد بحث از نظر استثنايى كه در ذيل آن آمده شبيه به آن آيات است ، در آن آيات مىفرمود : « فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ . . . » . در اينجا فرموده : * ( « فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * ، و بنا بر اين آيه سوره مائده نسبت به اين معانى كه در آن آيات آمده در حقيقت مؤكد است . بلكه نهى از آن چهار چيز و مخصوصا سه تاى اول يعنى ميته و خون و گوشت خوك تشريعش قبل از سوره انعام و نحل بوده ، كه در مكه نازل شده‌اند ، براى اينكه آيه سوره انعام تحريم اين سه چيز و حد اقل گوشت خوك را بدان علت مىداند كه رجس و پليدى است ، و همين خود ، دلالت دارد بر اينكه قبلا رجس تحريم شده بود . آرى سوره مدثر از سوره هاى نازله در اول بعثت است « رجز » كه همان رجس است - را تحريم كرده بود ، و فرموده بود : « وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ » « 1 » . و همچنين « منخنقة » و « موقوذة » و « متردية » « و نطيحة » و * ( « ما أَكَلَ السَّبُعُ » ) * يعنى حيوان خفه شده ، و كتك خورده ، و از بلندى پرت شده ، و حيوانى كه با ضربه شاخ حيوان ديگر از بين رفته و پس مانده درندگان ، همه از مصاديق ميته و مردارند به دليل اينكه يك مصداق را ( در آخر اين آيه ) از همه اينها استثناء كرده ، و آن ، همه اين نامبردگان است در صورتى كه آنها را زنده دريابند و ذبح كنند ، پس آنچه در اين آيه نامبرده شده مصاديق يك نوعند ، و براى اين افراد آن نوع يعنى مردار را اسم برده كه عنايت به توضيح افراد آن داشته و خواسته است خوراكيهاى حرام را بيشتر بيان كند ، نه اينكه در آيه شريفه چيز تازه اى تشريع كرده باشد . و همچنين بقيه چيزهايى كه در آيه شمرده و فرموده : * ( « وَما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ » « وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالأَزْلامِ ذلِكُمْ فِسْقٌ » ) * ، كه اين دو عنوان هر چند كه اولين بارى كه در قرآن نامبرده شده‌اند در همين سوره بوده ، و ليكن از آنجا كه خداى تعالى علت حرمت آنها را فسق دانسته ، و فسق در آيه انعام نيز آمده ، پس اين دو نيز چيز تازه اى نبوده كه تشريع شده باشد ، و همچنين جمله : * ( « غَيْرَ مُتَجانِفٍ لإِثْمٍ » ) * كه مىفهماند علت تحريمهاى مذكور در آيه اين است كه اينها اثمند ، و قبل از اين آيه ، و آيه سوره بقره اثم را تحريم كرده بود ، و در سوره انعام هم فرموده بود : « وَذَرُوا ظاهِرَ الإِثْمِ وَباطِنَه » « 2 » ، و نيز فرموده بود : « قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ وَالإِثْمَ »

--> ( 1 ) از پليدى كناره بگير « سوره مدثر ، آيه 5 » . ( 2 ) اثم و گناه راى رها كنيد ، چه ظاهرى آن را ، و چه باطنيش را ، « سوره انعام ، آيه 120 » .