بود كه او مسيح يعنى مبارك بود و اگر گفتيم : ملائكه هم استنكاف ندارند براى اين بود كه آنها مقرب درگاه خدايند و اگر احتمال آن مىرفت كه روزى مسيح از عبادت خدا استنكاف كند ، خداى تعالى او را مبارك نمىكرد و همچنين ملائكه را به قرب خود راه نمىداد ، علاوه بر اينكه در آيه شريفه : « وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ » « 1 » ، مسيح به صفت مقرب نيز توصيف شده است . « مَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِه وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْه جَمِيعاً . . . » اين جمله حال است از مسيح و ملائكه و در عين حال كار تعليل را هم مىكند و چنين معنايى به كلام مىدهد كه : « چگونه ممكن است مسيح و ملائكه مقرب خدا از عبادت خدا استنكاف كنند در حالى كه كسانى كه از عبادت او استنكاف و استكبار مىكنند ، چه از جن باشند و چه از انس و چه از ملائكه ، همه به زودى در پيشگاه او محشور مىشوند و او طبق اعمالى كه كرده‌اند جزايشان مىدهد و مسيح و ملائكه اين معنا را مىدانند و به آن ايمان دارند و از خداى تعالى و از چنان روزى پروا مىكنند » . دليل بر اينكه جمله : « مَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِه وَيَسْتَكْبِرْ . . . » در معناى اين است كه مسيح و ملائكه به اين حقيقت آگاهند كه مستكبرين كيفر خواهند شد ، اين است كه كلمه : « يستكبر » را دنبال كلمه « يستنكف » آورد و اين را با آن مقيد كرد ، چون استنكاف به تنهايى باعث سخط الهى نمىشود ، زيرا استنكاف دو جور ممكن است باشد ، يكى از نادانى و استضعاف و ديگرى از استكبار ، آن استنكافى باعث خشم و غضب الهى مىشود كه از باب استكبار باشد و مسيح و ملائكه اگر فرضا استنكاف بكنند از جهل و استضعاف نيست و جز از در استكبار نمىتواند باشد ، چون آنان به مقام پروردگارشان آگاهند و به همين جهت مىبينيم در اول آيه نامى از استكبار نياورد و تنها به ذكر استنكاف اكتفاء نموده و فرمود : « لنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّه وَلَا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ » ولى در تعليل مطلب استكبار را هم آورد تا بفهماند ! اگر در حق نامبردگان فرض استنكاف بشود ، حتما از باب استكبار خواهد بود نه از در جهل و استضعاف . كلمه « جميعا » در اين صدد است كه بفهماند همه خلائق - خوبشان و بدشان - را محشور مىكند تا در نتيجه زمينه براى تفصيلى كه بعدا مىآيد و مىفرمايد : * ( « فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ . . . » ) * فراهم شود .

--> ( 1 ) « سوره آل عمران ، آيه 45 » .