« 1 » و آيه زير كه مىفرمايد : « أفَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّه لَوَجَدُوا فِيه اخْتِلافاً كَثِيراً » « 2 » . و آيه ديگر كه مىفرمايد : « فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِه وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّه » « 3 » . * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّه قَدْ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِيداً » ) * بعد از آنكه خداى تعالى حجت بالغه در رسالت پيامبرش و در نزول كتاب او از ناحيه خود را ذكر كرد و بعد از آنكه فرمود : اين كتاب از سنخ وحيى است كه به انبياى قبل از رسول خدا ( ص ) وحى مىشده و اينكه اين كتاب مقرون به شهادت او و شهادت ملائكه اوست ، هر چند كه او براى شهادت كافى است ، اينك در اين آيه ضلالت كسانى را كه به اين حجت بالغه كفر بورزند و از آن اعراض كنند ، هر كس كه باشند ، چه يهود و چه نصارا ، محقق و تثبيت نموده است . و در اين آيه شريفه به جاى آنكه بفرمايد : « ان الذين كفروا و صدوا عن كتاب اللَّه » فرموده : * ( « وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّه » ) * و با اينكه گفتار در نزول كتاب از ناحيه خدا بود و اين خود يك كوتاه گويى لطيفى است و كانه فرموده : « كسانى كه كفر ورزيدند و از پيشرفت اين كتاب و اين وحيى كه كتاب متضمن آن است جلوگيرى مىكنند ، به راه خدا كفر ورزيده و از آن جلوگيرى كرده‌اند و كسانى كه كفر بورزند و از راه خدا جلوگيرى كنند چنين و چنان مىشوند » . * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّه لِيَغْفِرَ لَهُمْ . . . » ) * در اينجا براى بار دوم ضلالت كفار ، و سر انجام شوم آنان را تثبيت نموده ، در حقيقت تحقيق و تثبيت قبلى را كه مضمون آيه قبلى بود تاكيد مىكند و بر اين اساس مراد از ظلم در اينجا نيز همان صد و جلوگيرى از راه خدا است و مطلب روشن است . و ممكن است آيه شريفه در مقام تعليل آيه قبل باشد و بيان كند كه چرا ضلالت آنان ضلالت بعيدى است و معناى آيه روشن است .

--> ( 1 ) بگو اگر انس و جن جمع شوند بر اينكه كتابى به مثل اين قرآن بياورند نخواهند توانست مثل آن را بياورند ، هر چند كه پشت به پشت هم دهند . « سوره اسرى ، آيه 88 » . ( 2 ) چرا در قرآن تدبر نمىكنند با اينكه اگر تدبر كنند مىفهمند از ناحيه خدا است ، چون اگر از ناحيه غير خدا بود در آن اختلافى مىديدند . « سوره نساء ، آيه 82 » . ( 3 ) و يا مىگويند : محمد اين قرآن را به خدا افترا بسته ، بگو اگر چنين است يك سوره مثل آن را بياوريد و غير از خداوند به هر كس دست يافتيد او را به كمك طلب كنيد . « سوره يونس ، آيه 38 » .