اينكه فرمود : « وَجاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ » دلالت ندارد بر اينكه يهوديان به عنوان اهل كتاب تا روز قيامت باقى هستند . و همچنين اينكه فرموده : * ( « بَلْ طَبَعَ اللَّه عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ . . . » ) * تنها دلالت بر اين دارد كه ايمان ، همه يهوديان را فرا نمىگيرد و اگر در حينى از احيان ايمان بياورند ، ايمان آورندگان نسبت به سايرين ، اندكند ، علاوه بر اينكه اگر جمله : * ( « وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِه قَبْلَ مَوْتِه » ) * دلالت كند بر اينكه يك يك اهل كتاب از دنيا نمىروند مگر آنكه در موقع جان دادن به عيسى ايمان مىآورند ، تازه اين ايمان ، ايمانى مقبول نيست ، چون اضطرارى است و در آيه دلالتى نيست بر اينكه اين ايمان مقبول و غير اضطرارى است . و همچنين جمله : « فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ . . . » دلالت ندارد بر اينكه اهل كتاب بعد از مرگ عيسى ( ع ) نيز هستند ، براى اينكه ضمير در كلمه : « عليهم » به كلمه « ناس » در جمله : « أأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ » « 1 » بر مىگردد نه به اهل كتاب و نه به نصارا باز دليل بر اين معنا اين است كه عيسى ( ع ) از پيغمبران اولوا العزم و صاحب شريعت است و بر تمام بشر مبعوث شده و شاهد بر اعمال كل انسانها است ، چه بنى اسرائيل و گروندگان به او و چه غير آنان . و سخن كوتاه اينكه آنچه تدبر و دقت در سياق اين آيات - اگر ضميمه شود به آيات ديگر كه مربوط به آنها است - به ما عايد مىسازد ، اين است كه عيسى ( ع ) تا به امروز از دنيا نرفته ، نه در عصرى كه روى زمين بود كشته شد ، و به دار آويخته شد و نه به مرگ طبيعى از دنيا رفت ( هم چنان كه در سابق نيز به اين معنا اشاره كرديم ) و ما در تفسير آيه شريفه : « يا عِيسى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرافِعُكَ إِلَيَّ » « 2 » در جلد سوم اين كتاب تا آنجا كه بر ايمان ميسر بود بحث كرديم . و از جمله حرفهاى عجيب و غريبى كه در اين باب زده‌اند ، گفتار زمخشرى در كشاف است كه گفته : ممكن است مراد از آيه اين باشد كه احدى از همه اهل كتاب باقى نمىماند مگر آنكه بطور حتم به تو ايمان مىآورد و اين به اين صورت باشد كه خداى تعالى در هنگام نزول عيسى از آسمان آنچه نفوس كه از يهود و نصارا زير خاك رفته‌اند همه را در همان زير خاك زنده مىكند و به اطلاعشان مىرساند كه عيسى نازل شد و اينكه براى چه نازل شد ؟

--> ( 1 ) « سوره مائده ، آيه 116 » . ( 2 ) « سوره آل عمران ، آيه 55 » .