* ( « الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّه . . . » ) * كلمه « تربص » به معناى انتظار و كلمه : « استحواذ » به معناى غلبه و تسلط است و اين وصف ديگرى براى اين منافقين است كه رابطه اتصال بين دو طائفه مؤمنين و كافران را حفظ نموده ، هم از اين طائفه مىدوشند و هم از آن طائفه ، تا ببينى كداميك از دو طائفه پولدارتر باشد و يا برد با كداميك از آن دو باشد ، اگر برد با مؤمنين بود مىگويند : ما با شما و از مؤمنين هستيم و بايد كه از اين فتح و فيروزى و از اين غنيمتها و ساير فوائد جنگ سهمى براى ما منظور بشود و اگر برد با كفار باشد ، مىگويند : مگر اين ما نبوديم كه شما را بر مؤمنين غلبه داده و نگذاشتيم مؤمنين به شما آسيبى برسانند ؟ و نيز نگذاشتيم مؤمنين ايمان خود را به خورد شما داده ، شما را به خود متصل سازند ؟ پس بنا بر اين بايد كه سهمى از آنچه نصيب شما شده به ما بدهيد و يا مىگويند : ما بر شما منت داريم ، براى اينكه اين بهره ها را ما نصيب شما كرديم . بعضى از مفسرين گفته‌اند : اگر برد و پيروزى مؤمنين را فتح خوانده و پيروزى كفار را نصيب دانسته ، براى اين بوده كه پيروزى كفار را تحقير كند و بفهماند پيروزى كفار ، پيروزى واقعى نيست بلكه امرى است موهوم و از نظر عقل و واقعيت ارزشى قابل اعتنا ندارد ، آن هم بعد از آنكه خداى تعالى مؤمنين را وعده داده كه فتح واقعى از آنان است و او ولى و سرپرست ايشان است و شايد همين نكته باعث شده كه فتح را به خداى تعالى نسبت داده ولى نصيب را نسبت نداده . * ( « فَاللَّه يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ، وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّه لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا » ) * خطاب « كم شما » در اين جمله متوجه مؤمنين است ، هر چند كه پر آن منافقين و كفار را نيز مىگيرد و اما اينكه فرمود : « و خداى تعالى هرگز كفار را ما فوق مؤمنين و مسلط بر آنان قرار نمىدهد » ، معنايش اين است كه حكم از امروز به نفع مؤمنين و عليه كافران است و تا ابد نيز چنين خواهد بود و هرگز به عكس نمىشود و اين خود اعلامى است به منافقين كه ديگر براى ابد از اينكه به هدف شوم خود برسند مايوس باشند و به حكم اين آيه در همه دوره ها بالآخره فتح و فيروزى از آن مؤمنين و عليه كافران خواهد بود . احتمال هم دارد كه نفى « سبيل » اعم از تسلط در دنيا باشد يعنى منظور اين باشد كه كفار نه در دنيا مسلط بر مؤمنين مىشوند و نه در آخرت ، و مؤمنين به اذن خدا دائما غالبند ، البته ما دام كه ملتزم به لوازم ايمان خود باشند ، هم چنان كه در جاى ديگر اين وعده را صريحا داده