كنار بكشد و به طرف مجتمع كفار نزديك گردد و آنها را دوست خود بگيرد و خرده گيرىهايى كه آنان به دين و اهل ايمان دارند تصديق كند و يا اعتراض و استهزايى كه آنان نسبت به حق و اهل حق دارند بپذيرد و به همين جهت بوده كه خداى تعالى بعد از اين آيه متعرض حال منافقين شده و آنان را به عذاب اليم تهديد كرده است . اين معنايى كه ما براى آيه مورد بحث كرديم ، معنايى است كه ظاهر آيه بدان حكم مىكند و درستترين معنا و موجه ترين وجوهى است كه براى آيه ذكر كرده‌اند ، از آن جمله بعضى از مفسرين گفته‌اند : مراد از جمله : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا . . . » ) * اين است كه « هان اى كسانى كه در ظاهر ايمان آورده و به خدا و رسول او اقرار كرده‌ايد ، در باطن نيز اقرار كنيد تا ظاهر شما با باطنتان موافق باشد » . بعضى ديگر گفته‌اند : معناى جمله : « آمنوا - ايمان بياوريد » ، « اثبتوا على ايمانكم » است يعنى هان اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد بر ايمان خود استوار و پاى بر جا بمانيد و دست از ايمان بر نداريد . بعضى ديگر گفته‌اند : اصلا خطاب در اين آيه متوجه مسلمين نيست تا اشكال شود چه معنا دارد كه به دارندگان ايمان بفرمايد : ايمان بياوريد بلكه خطاب متوجه مؤمنين از يهود و نصارا است و معناى آيه اين است كه : « هان اى كسانى كه به تورات و انجيل و آورندگان آن دو ايمان داريد ، به خدا و رسول او يعنى خاتم الانبياء ( ص ) و نيز به كتابى كه بر آن جناب نازل شده يعنى قرآن كريم ايمان بياوريد » . و اين وجوهى كه ملاحظه فرموديد هر چند در جاى خود صحيح است و ليكن قرائن كلاميه دلالت بر خلاف آن دارد و از همه اين وجوه بىپايه تر ، وجه اخير است . * ( « وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّه وَمَلائِكَتِه وَكُتُبِه وَرُسُلِه وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً » ) * از آنجا كه قسمت اول آيه شريفه كه مىفرمود : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا ) * . . . * ( مِنْ قَبْلُ » ) * ، دعوت به اين بود كه بين همه جزئيات معارف كه ذكر شده جمع كنند و به همه ايمان بياورند به اين دليل ادعايى كه اجزاى اين مجموعه كه نامش اسلام است همه به هم مربوط است و ممكن نيست يكى از ديگر اجزاء جدا شود ، بدين جهت تفصيل دوم - كه همين جمله مورد بحث است - معناى ترديد را به خود گرفته ، اينطور مىفهماند كه هر كس به مجموع اين مجموعه ايمان نياورد به گمراهى بعيدى گمراه شده ، چه اينكه به خدا كفر بورزد يا به ملائكه او و يا به كتب او و يا به رسل او و يا به روز جزا ، هر كس به يكى از اينها كفر بورزد كافر است و به گمراهى بعيدى گمراه شده .