بنا بر اين خداى تعالى به هر كس و به هر چيز به آن مقدار كه ظرفيت و استحقاق دارد عطا مىفرمايد كه تعيين اين مقدار در حيطه علم خود او است ، هم چنان كه فرموده : « ألا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ » « 1 » . و معلوم است كه نعمت و نقمت و بلا و رخاى هر چيزى به نسبت خود آن چيز است ، كه اين را نيز در آيه زير بيان نموده مىفرمايد : « كُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها » « 2 » و معلوم است كه هر موجودى به سوى وجهه اى روان است كه خاص خود او و غايتى مناسب به حال او است . اين جا است كه خواننده محترم مىتواند حدس بزند كه « سراء » و « ضراء » ، « نعمت » ، « نقمت » ، « بلا » به اين انسان ( كه از نظر قرآن كريم در ظرف اختيار زندگى مىكند ) امورى است مربوط به اختيار خود انسان : براى اينكه انسان در صراطى واقع است كه آخر اين صراط در صورت درست رفتن ، سعادت و در صورت نادرست رفتن ، شقاوت است و دخالت اختيار آدمى در سلوك درست و نادرست قابل انكار نيست . و قرآن كريم اين حدس شما را تصديق دارد و مىفرمايد : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » « 3 » و به حكم اين آيه شريفه نيتهاى پاك و اعمال صالح در روى آورى نعمتى كه به آدمى اختصاص مىيابد دخالت دارد و چون دخالت دارد وقتى كسى نيت و اعمال خود را تغيير دهد خداى تعالى نيز رفتار خود را تغيير مىدهد و رحمت خود را از آنان امساك مىكند ، هم چنان كه خودش فرمود : « وَما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » « 4 » كه به حكم اين آيه شريفه نيز اعمال انسانها در نزول آنچه بر سر آدمى نازل مىشود و آنچه از مصائب كه به وى روى مىآورد دخالت دارند ، و نيز مىفرمايد : * ( « ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّه وَما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » ) * « 5 » .

--> ( 1 ) آيا كسى كه خلق مىكند از خلقش آگاه نيست ؟ ! با اينكه لطيف و با خبر است . « سوره ملك ، آيه 14 » . ( 2 ) براى هر چيزى كه وجهه اى است از پيش معين شده كه هر موجودى رو به آن وجهه است . « سوره بقره ، آيه 148 » . ( 3 ) « سوره انفال ، آيه 53 » . ( 4 ) و آنچه از مصائب به شما مىرسد به خاطر اعمالى است كه خود كرده‌ايد و خدا بسيارى از آن گناهان را عفو مىكند . « سوره شورى ، آيه 30 » . ( 5 ) آنچه از خوبىها كه به تو برسد از ناحيه خداى تعالى است ، و آنچه از بدىها به تو برسد از ناحيه خود تو است . « سوره نساء ، آيه 79 » .