است ؟ با اينكه خودش در معرفى خود فرموده : « وَهُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِه » « 1 » ، و نيز فرموده : « وَما كانَ اللَّه لِيُعْجِزَه مِنْ شَيْءٍ فِي السَّماواتِ وَلا فِي الأَرْضِ إِنَّه كانَ عَلِيماً قَدِيراً » « 2 » . پس خداى تعالى مقهور چيزى نمىشود و چيزى او را در آنچه از خلقش و در بندگانش اراده كند عاجز نمىسازد . بنا بر اين هر نعمتى در عالم وجود حسنه و خوب است ، چون منسوب به خداى تعالى است و ساخته او است ، هم چنان كه هر سيئه ، هر بدى و بلائى نيز ( هر چند كه از نظر نسبتى كه بين موجودات برقرار است منسوب به خداوند تبارك و تعالى است ) سيئه و بد است و اين آن حقيقتى است كه آيه مورد بحث آن را افاده نموده مىفرمايد : * ( « وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه مِنْ عِنْدِ اللَّه ، وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه مِنْ عِنْدِكَ ، قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّه ، فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً » ) * « 3 » و در جاى ديگر مىفرمايد : « فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالُوا لَنا هذِه ، وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسى وَمَنْ مَعَه أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّه وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » « 4 » و از اين قبيل آيات ديگر . اين از جهت « حسنه » و اما از جهت « سيئة » قرآن كريم سيئه و بلاهاى انسانها را به خود انسانها نسبت مىدهد ، در سوره مورد بحث مىفرمايد : * ( « ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّه ، وَما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » ) * « 5 » و در سوره شورى مىفرمايد : « وَما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ ، وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » « 6 » . و نيز در سوره انفال مىفرمايد : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » « 7 » .

--> ( 1 ) او قاهر و مسلط و ما فوق همه بندگان خويش است . « سوره انعام ، آيه 18 » . ( 2 ) خداى تعالى چنان نيست كه او را عاجز كند چيزى از اشيايى كه در آسمانها و يا زمين است چون او عليم و قدير است . « سوره فاطر ، آيه 44 » . ( 3 ) « سوره نساء ، آيه 78 » . ( 4 ) « سوره اعراف ، آيه 131 ترجمه آن گذشت » ( 5 ) آنچه خوبى به تو برسد از خدا است و آنچه بدى به تو برسد از ناحيه خودت مىباشد . « سوره نساء ، آيه 79 » . ( 6 ) آنچه از مصائب كه به شما برسد به خاطر اعمالى است كه خود كرده‌ايد ، تازه خداى تعالى از آثار شوم بسيارى از اعمال شما جلوگيرى مىكند . « سوره شورى ، آيه 30 » . ( 7 ) و اين به آن جهت است كه خداى تعالى چنان نبوده و نيست كه نعمتى را كه به مردم داده پس بگيريد و دگرگونه سازد مگر زمانى كه خود مردم خويشتن را تغيير دهند . « سوره انفال ، آيه 53 » .