آورده و گفته‌اند : مراد از كلمه « انثى » بتهاى سه گانه لات و عزى و منات و امثال آنها است ، زيرا هر قبيله اى از عرب براى خود بتى داشت و به آن مىگفتند : « انثى بنى فلان » يعنى بت فلان قبيله . حال ، يا به خاطر اين بوده كه اسامى بتها مؤنث مجازى بوده و يا به خاطر اينكه جماد و بى جان بودند و كلمه جماد وقتى جمع بسته مىشود به جمع مؤنث بسته مىشود و مىگويند جمادات . وجه اينكه گفتيم توجيه ما بهتر است اين است كه توجيهى كه نقل كرديم با حصرى كه در جمله : * ( « إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه إِلَّا إِناثاً » ) * آمده آن طور كه بايد نمىسازد چون مىدانيم در بين معبودهايى كه به جاى خداى تعالى پرستيده مىشود ، معبودهايى هست كه كلمه « انثى » در باره آنها صادق نيست مانند عيساى مسيح ( ع ) و برهما و بودا كه هر سه مرد بوده‌اند . * ( « وَإِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً مَرِيداً » ) * كلمه « مريد » به فتحه ميم به معناى كسى است كه از هر خيرى عارى باشد . البته اين كلمه در مورد مطلق عارى نيز استعمال دارد ، چه عارى از خير و چه عارى از غير آن . بيضاوى در تفسير خود گفته : كلمه « مارد » و كلمه « مريد » به كسى گفته مىشود كه با هيچ خيرى وابسته نيست ، و اصل تركيب براى توصيف به نرمى و لطافت و بىمويى و برهنگى از پر و پشم وضع شده و تعبير « صرع ممرد » و نيز « غلام امرد » و نيز « شجرة مرداء » همه از اين باب است ، اولى به معناى تختى نرم و لطيف ، و دومى به معناى پسرى بىمو ، و سومى به معناى درختى است كه برگ آن اندك و تك تك باشد . اين بود گفتار بيضاوى . « 1 » و از ظاهر گفتار بر مىآيد كه جمله مورد بحث بيانى باشد براى جمله سابق چون كلمه « يدعون » از دعوت است ، و دعوت كنايه از عبادت است و به اين مناسبت ، عبادت را دعوت مىگويند كه اصل عبادت و منشا آن دعوت نيازهاى آدمى است به اينكه آدمى خود را به پناه كسى بكشاند كه حاجتش را بر مىآورد خداى تعالى طاعت را نيز عبادت خوانده ، فرموده : « ألَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ وَأَنِ اعْبُدُونِي » « 2 » . و بنا بر اين برگشت معناى جمله مورد بحث به اين است كه عبادت پرستندگان غير خداى تعالى ، عبادت و دعوت شيطان مريد است چون اطاعت او است .

--> ( 1 ) تفسير بيضاوى ، ج 1 ، ص 244 . ( 2 ) آيا با شما اى بنى آدم عهد نكرده بوديم كه شيطان را عبادت - اطاعت - مكنيد چون كه او دشمنى آشكارا براى شما است ، و اينكه مرا بپرستيد - اطاعت كنيد - ؟ « سوره يس ، آيه 61 » .