( ع ) از معناى آيه : * ( « إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً » ) * پرسيدم فرمود : « كتابا موقوتا » به معناى كتاب ثابت است و اگر اندكى نماز را جلوتر و عقبتر خوانده باشى ضررى به تو نمىرساند ، مادامى كه سر به اضاعه نماز در نياورد و مصداق آيه : « أَضاعُوا الصَّلاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا » واقع نشده باشى . « 1 » مؤلف : اين روايت اشاره به اين معنا دارد كه نمازهاى پنجگانه از نظر وقت موسعاند و هر يك وقتى ممتد دارد ، رواياتى ديگر نيز بر اين معنا دلالت دارد . و در تفسير عياشى از محمد بن مسلم ، از يكى از دو امام باقر و صادق ( عليهما السلام ) روايت كرده كه درباره نماز مغرب در سفر فرمود : اگر ساعتى تاخير بيفتد ترك نمىشود ، اگر بخواهى مغرب و عشا را در زمان عشا مىخوانى و اگر بخواهى مىتوانى ساعتى به دنبال كارت به روى تا شفق از بين برود - آن وقت بخوانى . چون رسول خدا ( ص ) نيز نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را با هم خواند و گاهى زودتر ، يعنى اول وقت مىخواند و گاهى تاخير مىانداخت . خداى تبارك و تعالى نيز كه مىفرمايد : * ( « إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً » ) * منظورش همين است كه نماز وقتى وسيع دارد و جز اين منظورى ندارد . زيرا اگر آن طور بود كه اهل تسنن ادعا مىكنند ، هرگز رسول خدا ( ص ) آن طور كه در بالا نقل كرديم نماز نمىخواند ، يعنى نماز را از وقتش تاخير نمىانداخت . چون رسول خدا ( ص ) از هر كس ديگرى عالمتر و با خبرتر به احكام دين است . و اگر آن طور كه آنها مىگويند بهتر بود محمد رسول اللَّه به آن دستور مىداد . در جنگ صفين هم مردمى كه در ركاب امير المؤمنين ( ع ) ، بودند نظير جريان زمان رسول خدا ( ص ) پيش آمد ، مردم نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را نتوانستند بخوانند ، حضرت دستور داد ، سواره ها و پياده ها به جاى نماز تكبير بگويند « و لا إله الا اللَّه » و تسبيح به زبان آورند و آن گاه آن حضرت تمسك كردند به كلام خداى عز و جل كه مىفرمايد : « فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُكْباناً » « 2 » مردم به دستور امير المؤمنين ( ع ) چنين كردند . « 3 » مؤلف : روايات بطورى كه ملاحظه مىكنيد با بيان سابق ما موافق است . و اين

--> ( 1 ) فروع كافى ، ج 3 ص 270 ح 13 . ( 2 ) پس اگر ترس داشتيد سواره و پياده در حال جنگ نماز بخوانيد . « سوره بقره ، آيه 239 » . ( 3 ) تفسير عياشى ، ج 1 ص 273 ، ح 258 .