جمعيت خانواده و خويشاوندان باشد ، اما اگر منظور يك نفر باشد مثلا تنها همسر و يا مادر باشد نمىتوان گفت : « از ميان اهلت خارج شدى » ، و همين كه مىبينيم در آيه مورد بحث فرموده : * ( « غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ » ) * خود دليل بر اين است كه مراد از اهل جمع است نه يك نفر ، و لذا مىبينيم بعضى از مفسرين كه اهل را به يك نفر تفسير كرده‌اند ، ناگزير شده‌اند در آيه تقديرى بگيرند ، و بگويند : تقدير آيه « غدوت من بيت اهلك » است ، يعنى « وقتى كه از خانه اهلت خارج شدى » ، ليكن در كلام هيچ دليلى نيست كه بر آن مطلب دلالت كند . سياق و روال آيات مورد بحث بر اساس خطاب كردن به عموم مؤمنين است ، در اين آيات مؤمنين را به مفاد آيات قبل و بعد مخاطب قرار داده پس مىتوان گفت در جمله : * ( « وَإِذْ غَدَوْتَ . . . » ) * كه خطاب بخصوص رسول خدا ( ص ) است ، التفاتى از خطاب عموم به خطاب آن جناب شده است ، و گويا وجه در اين التفات لحن عتابى است كه از آيات ظاهر مىشود ، چون اين آيات از شائبه ملامت و عتاب و أسف بر جريانى كه واقع شده ( يعنى آن سستى و وهنى كه در تصميم در عمل قتال از ايشان سر زده ) خالى نيست ، و براى اينكه به آنان چوب كارى كرده باشد خطاب را از آنان برگردانيده و متوجه شخص رسول خدا ( ص ) نموده است ، عملى كه از شخص آن جناب سر زد ، يعنى بيرون شدن از ميان اهل را بهانه قرار داد ، و فرمود : « به ياد آر زمانى را كه از بين اهل خود خارج مىشدى » ، و نيز فرمود : آن زمان كه به مؤمنين مىگفتى : * ( « ألَنْ يَكْفِيَكُمْ . . . » ) * ، همچنين فرمود : * ( « لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ » ) * « 1 » و نيز فرمود : « قُلْ إِنَّ الأَمْرَ كُلَّه لِلَّه » « 2 » . و نيز فرمود : « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّه لِنْتَ لَهُمْ ، وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ » « 3 » . و نيز فرمود : « وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أَمْواتاً » ، با اينكه رسول خدا ( ص ) هرگز نمىپندارد كه شهدا مرده‌اند مع ذلك به خاطر همان چوب كارى كه گفتيم خطاب و عتابى كه متوجه مردم است متوجه آن جناب نموده و مىفرمايد : « هرگز نبايد بپندارى كه كشتگان در راه خدا مرده‌اند . . . » .

--> ( 1 ) تو از اين امر هيچ اختيارى ندارى . ( 2 ) به اين مردم بگو زمام همه امور به دست خدا است . ( 3 ) پس بخاطر رحمت مخصوصى از خدا بود كه تو نسبت به آنان ملايم و نرمخو شدى ، و گر نه اگر خشن و غليظ القلب مىبودى ، مردم از پيرامونت متفرق مىشدند ، لذا باز هم از آنان درگذر ، و خطايشان را تعقيب مكن .