بطور استعاره . پس در اين صورت ، مقصود اين است كه بفرمايد : مجتمعى كه با اجتماع دلهايى مختلف و هدفهايى گوناگون و هوا و هوسهاى مختلف تشكيل شود . با در نظر گرفتن اينكه راهنماى چنين مجتمعى واحد نيست ، تا به هدفى واحد سوقش دهد ، بلكه راهنماها بخاطر اختلاف اميال شخصى و تحكمات بيهوده فردى متعدد است . و به سوى هدفهاى مختلف دعوت مىكند و شديدترين خلاف و اختلاف را پديد مىآورد . خلاف و اختلاف كارشان را به تنازع مىكشاند ، و دائما به قتال و بانزال و فناء و زوال تهديدشان مىكند . و اين همان آتشى است كه در حفره جهالت مىافتد ، و همه چيز را مىسوزاند . و كسى كه در آن حفره بيفتد ، مخلص و راه نجاتى ندارد . معلوم مىشود قبل از نزول اين آيه ، طايفه اى از مسلمانان بعد از كفرشان ايمان آورده بودند ، طايفه اى خاص بوده‌اند كه در خطاب اين آيات ، از ساير طوائف نزديكتر بوده‌اند چون در طول زندگى قبل از اسلامشان لحظه اى فارغ از دلواپسى نبودند ، دلواپسى از جنگها و مقاتلاتى كه هر آن تهديدشان مىكرده . نه امنيتى داشته‌اند و نه راحتى و فراغت و اصلا به حقيقت امنيت عمومى ( امنيتى كه تمام جامعه و جميع جهاتش را فرا گيرد ، آبرو و مال و عرض و جان و ساير شؤون زندگى عمومى را تامين كند ) پى نبرده و طعم آن را نچشيده بودند . و بعد از آنكه دسته جمعى به حبل خدا متمسك شدند و آثار سعادت زندگى برايشان نمودار شده ، چيزى از حلاوت نعمتهاى الهى را چشيدند ، آن وقت فهميدند كه تذكرات الهى راست بوده ، و خداى تعالى چه نعمت و چه سعادت لذيذى به ايشان ارزانى داشته است . پس خطاب در اين آيات ، در نفوس چنين مردمى جاىگيرتر و مؤثرتر از نفوس اقوام ديگر است . و به همين جهت مبناى كلام و اساس دعوت بر مشاهده و دريافت قرار گرفته ، نه صرف فرض و تئورى . چون هيچوقت بيان اثر عيان و تجربه را كاربرد فرض و تئورى ندارد . و به همين جهت بود كه تحذير آينده يعنى در آيه : « * ( وَلا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا . . . ) * » به حال پيشينيان اشاره كرد . چون مال حال آنان را همه ديده بودند ، تجربه اى بود براى مؤمنين . پس اين مؤمنين بايد از سرانجام كار آنان عبرت گيرند و راهى را كه آنها رفتند نروند تا به سرنوشت آنان مبتلا نگردند . آن گاه آنان را به خصوصيتى كه در اين بيان هست ، تنبه داده ، مىفرمايد : * ( « كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ آياتِه لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ » ) * .