* ( « وَأَنْتُمْ شُهَداءُ . . . » ) * يعنى ، شما مىدانيد كه قبل از نزول تورات طعامها همه حلال بود ، و نيز مىدانيد كه يكى از خصائص نبوت پيامبر آخر الزمان برگشتن قبله او از بيت المقدس به طرف كعبه است ، همه اينها را در كتاب آسمانى خود يافته‌ايد . در اين جمله شهادت يهود را محاذى شهادت خدا در آيه قبل قرار داده كه مىفرمود : خداى تعالى شاهد بر عمل يهود و كفر ايشان است و در اين محاذى قرار دادن دو شهادت ، لطفى است كه بر خواننده پوشيده نيست . چون از يك سو فرموده يهوديان خود شاهد بر حقيقت همان چيزى هستند كه انكارش مىكنند . و از سوى ديگر مىفرمايد : خداى تعالى هم شاهد است بر انكار و كفر ايشان . و چون در اين آيه ، شهادت را به يهود نسبت داد ، آخر آيه قبلى را در اين آيه تكرار نكرد و نفرمود : « و انتم شهداء و اللَّه شهيد على ما تعملون » ، بلكه به جاى آن فرمود : * ( « وَمَا اللَّه بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » ) * تا مفاد كلام چنين شود : شهادت سندى مستقل در حقانيت اسلام ، و بطلان عقائد ايشان است . بطورى كه ديگر ، گويى احتياج ندارد كه با شهادت خدا ، سنديتش تكميل گردد . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * . . . * ( وَفِيكُمْ رَسُولُه . . . » ) * مراد از « فريق » همانطور كه در سابق گفتيم يا همه يهوديان است و يا طايفه اى از ايشان و در جمله * ( « وَأَنْتُمْ تُتْلى عَلَيْكُمْ آياتُ اللَّه وَفِيكُمْ رَسُولُه . . . » ) * در اين مقام است كه بفهماند چگونه به تحريك يهوديان كافر مىشويد با اينكه رسول در بين شما است و تمسك به حق را براى شما ممكن مىسازد ، چون اگر شما در هنگامى كه آن جناب آيات را بر شما تلاوت مىكند ، خوب گوش فرا دهيد . و در آن تدبر كنيد و اگر تدبرتان كم بود و يا نتوانستيد ابتدا به رسول مراجعه كنيد ، و خلاصه اگر به خاطر اين جهت پاره اى از حقايق براى شما مجهول باقى ماند ، به رسول كه هميشه در بين شما است و از شما دور نيست و هيچگاه بين شما و او حائل و دربانى نبوده مراجعه كنيد تا حق را برايتان روشن كند . و اين عمل يعنى رجوع به پيغمبر و ابطال شبهه هايى كه يهود القا كرده و تمسك به آيات خدا و دست به دامن رسول شدن ، خود اعتصام به خدا و رسول است . و اعتصام به خدا و رسول هم در حقيقت اعتصام به خدا است . و كسى كه به خدا اعتصام كند و به دامن او چنگ بزند ، به سوى صراط مستقيم هدايت شده است . پس مراد از « كفر » در جمله * ( « وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ » ) * كفر بعد از ايمان است . و جمله