* ( « مَقامُ إِبْراهِيمَ . . . » ) * اين جمله مبتدايى است كه خبرش حذف شده ، و تقدير كلام « فيه مقام ابراهيم » است ، و مقام ابراهيم سنگى است كه جاى پاى ابراهيم ع در آن نقش بسته است . اخبار بسيار زيادى در دست است كه دلالت دارد بر اينكه سنگ اصلى كه ابراهيم بر روى آن مىايستاده تا ديوار كعبه را بالا ببرد در زير زمين ، در همين مكانى كه فعلا مقامش مىنامند دفن شده و مقام ابراهيم كنار مطاف ، روبروى ضلع ملتزم قرار دارد ، و ابو طالب عموى رسول خدا ص در قصيده لاميه خود از اين معنا خبر داده و مىگويد : « و موطئ ابراهيم فى الصخر رطبة * على قدميه حافيا غير ناعل » « 1 » و چه بسا از جمله * ( « مَقامُ إِبْراهِيمَ » ) * فهميده شود كه يا خود خانه مقام ابراهيم است و يا اينكه در اين خانه جاى معينى بوده كه ابراهيم در آن مكان مخصوص ، به عبادت خداى سبحان مىايستاده است . ممكن هم هست كه بگوئيم تقدير كلام « هى مقام ابراهيم و الامن و الحج » بوده است آن گاه دو جمله * ( « وَمَنْ دَخَلَه » ) * و * ( « وَلِلَّه عَلَى النَّاسِ » ) * كه دو جمله انشايى است به جاى دو جمله خبرى قرار گرفته‌اند . و اين خود از اعجوبه هاى اسلوب قرآن است كه كلامى را كه به منظور غرضى آورده ، در غرض ديگر نيز استخدام مىكند ، و اين را به جاى آن مىآورد تا شنونده از شنيدن اين ، به آن غرض هم منتقل بشود . و گوينده با كوتاهترين كلام دو جور استفاده كرده باشد ، و هر دو جهت را حفظ نموده باشد نظير مواردى كه گوينده مىخواهد از كسى خبرى را بدهد ، عين كلام او را بياورد . مثل اين آيه كه مىفرمايد : « كُلٌّ آمَنَ بِاللَّه وَمَلائِكَتِه وَكُتُبِه وَرُسُلِه ، لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِه » « 2 » و يا اين آيه كه مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْراهِيمَ فِي رَبِّه أَنْ . . . » « 3 » و آيه : « أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ . . . » « 4 » كه بيان استخدامى كه در اين دو آيه شده ، و علت آن در تفسير آيه دوم گذشت .

--> ( 1 ) جاى پاى ابراهيم در صخره نرم شده و پاهاى برهنه و بدون نعلينش در آن فرو رفت . ( 2 ) همه به خدا و ملائكه او و كتبش و فرستادگانش ايمان آوردند ( دقت بفرمائيد ) « لا نفرق » ما بين احدى از فرستادگانش فرق نمىگذاريم . « سوره بقره ، آيه 285 » . ( 3 ) آيا نديدى آن كس را كه به احتجاج پرداخت با ابراهيم در باره پروردگارش . . . « سوره بقره ، آيه 258 » . ( 4 ) يا مانند آن كس كه به دهكده اى گذر كرد . . . « سوره بقره ، آيه 259 » .