« 1 » كه منظورش از حج يك سال است ، و اين نيست مگر به خاطر اينكه در آن تاريخ سالها به وسيله حج شمرده مىشده و با تكرر حج ، مكرر مىشده است . و همچنين در دعوت ابراهيم ، ادله زيادى به چشم مىخورد كه دلالت مىكند بر اينكه خانه كعبه همواره معمور به عبادت و آيتى در هدايت بوده است . « 2 » و در جاهليت عرب هم كعبه مورد احترام و تعظيم بوده و به عنوان اينكه حج جزء شرع ابراهيم است ، به زيارت حج مىآمدند و تاريخ گوياى اين است كه اين معنا اختصاص به عرب جاهليت نداشته بلكه ساير مردم نيز كعبه را محترم مىدانستند و اين خود فى نفسه هدايتى است براى اينكه باعث توجه مردم به خدا و ذكر اوست . و اما بعد از ظهور اسلام كه امر واضحتر است . چون نام كعبه از آن روز همه مشارق و مغارب جهان را پر كرد ، و كعبه يا با خودش و از نزديك و يا با ذكر خيرش از دور خود را بر فهم و قلب مردم عرضه نمود و مردم را در عبادات مسلمين و اطاعاتشان و قيام و قعودشان ( و حتى هنگام خوابيدنشان ) و سر بريدن حيواناتشان و ساير شؤونشان متوجه خود ساخت . پس كعبه به تمامى مراتب هدايت از خطور ذهنى گرفته تا انقطاع تام از دنيا و اتصال كامل به عالم معنا ، و به تمام معنا هدايت است و حق است اگر بگوئيم كه مس نمىكنند آن را مگر بندگان مخلص خداوند . علاوه بر اين ، كعبه عالم اسلام را به سعادت دنيائيشان نيز هدايت مىكند و اين سعادت عبارت است از وحدت كلمه ، و ائتلاف امت و شهادت منافع خود ، و عالم غير اسلام را هم هدايت مىكند به اينكه از خواب غفلت بيدار شوند و به ثمرات اين وحدت توجه كنند و ببينند كه چگونه اسلام قواى مختلفه و سليقه هاى متشتت و نژادهاى گوناگون را با هم متفق و برادر كرده است . از اينجا دو نكته روشن مىشود : اول اينكه كعبه هدايت به سوى سعادت دنيا و آخرت هر دو است . هم چنان كه به جميع مراتب هدايت است . در حقيقت هدايت مطلقه است . دوم اينكه : نه تنها براى جماعتى خاص ، بلكه براى همه عالم هدايت است ، مثلا : آل ابراهيم ، و يا عرب ، و يا مسلمين . براى اينكه هدايت كعبه دامنه اش وسيع است .

--> ( 1 ) من مىخواهم ، يكى از اين دو دخترم را به ازدواج تو در آورم ، با اين شرط كه هشت حج اجيرم شوى ، حال اگر خودت ده سالش كنى ، كرده اى . « سوره قصص ، آيه 27 » . ( 2 ) به سوره ابراهيم مراجعه فرمائيد .