و تفسير قرار دادند . و همين خود اولين اشكال و اولين ضعفى است كه متوجه بحثهاى دينى آنان مىشود . و اولين دليل بر سستى اين تعليمات است . براى اينكه استحكام هر بنائى به استحكام بنيان آنست و گرنه خود بنا و لو به هر جا كه رسيده باشد ، همچنين و لو دانه دانه هاى خشتش از سرب ريخته شده باشد . مع ذلك سستى و ضعف اساس خود را جبران نمىكند ، و اساس مسيحيت « 1 » غير معقول بودن پايه اى كه اين دين روى آن ساخته شده ، يعنى پايه تثليث ( يكى بودن سه تا و سه بودن يكى ) و مساله دار ، و فداء شدن را معقول نمىسازد . عده اى از دانشمندان مسيحى مذهب هم به اين معنا اعتراف نموده‌اند كه امرى غير معقول است . ولى در آخر آن را اينطور توجيه كرده‌اند كه مسائل دينى را بايد تعبدا قبول كرد ، و اين اختصاص به مسائل نامبرده در مسيحيت ندارد ، چه بسا از مسائل ساير اديان نيز هست كه عقل آنها را محال مىداند ، و در عين حال مردم به آنها معتقدند . ليكن اين توجيه ، پندار فاسدى است كه باز از همان اصل فاسد منشا گرفته ، چگونه تصور مىشود كه يك دين بر حق باشد ، و در عين حال اساس و پايه اش باطل و محال باشد ؟ ما و هر عاقل ديگر اگر دينى را مىپذيريم و تشخيص مىدهيم كه دين حق است ، با عقل خود تشخيص مىدهيم و عقل اين معنا را ممكن نمىداند كه عقيده اى حق باشد ، و در عين حال اصول آن باطل و محال باشد . و اين خود تناقضى است صريح كه از محالات اوليه عقل است . بلى ، ممكن است دينى مشتمل بر امرى باشد ممكن و غير عادى ، يعنى خارق العاده و خارج از سنت طبيعى و اما اشتمال آن بر محال ذاتى به هيچ وجه ممكن نيست . و همين طريقه بحثى كه ذكر كرديم باعث شد كه از همان اوائل انتشار دعوت نصرانيت و رو آوردن محصلين به ابحاث دينى در مدارس روم و اسكندريه و ساير مدارس مسيحيت ، درگيرى و مشاجره رخ دهد ، كليسا روز بروز مراقبت خود را در جلوگيرى از اين درگيريها و حفظ وحدت كلمه بيشتر نمود و مجمعى تشكيل داد كه تا هر وقت از ناحيه بطريق و يا اسقفى حرف تازه و ناسازگارى پيدا شود ، و در آن مجمع ، يا آن بطريق و اسقف را قانع سازد و يا با چماق تكفير و تبعيد و حتى قتل ، او را سر جاى خود بنشاند . ( و به ديگران بفهماند كه فضولى كردن در دين چه عواقبى را در بر دارد . ) اولين مجمعى كه به اين منظور تشكيل شد ، انجمن « نيقيه » بود كه عليه « اريوس »

--> ( 1 ) ( با اينهمه كليسا ، و آن همه ثروت تمركز يافته در كليساها ، و آن همه مبلغ و كشيش و آن همه كتاب و جزوه ، و آن همه هزينه سنگين تبليغاتى و آن همه گروندگانى كه در دنيا دارد « مترجم » ) .