السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
45
تفسير الميزان ( فارسي )
خالص از شوائب است . و خداى تعالى در مواردى در كلام مجيدش ، صاحبان چنين عقلى را ستوده ، و فرموده : « وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها وَأَنابُوا إِلَى اللَّه لَهُمُ الْبُشْرى فَبَشِّرْ عِبادِ ، الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَه ، أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّه وَأُولئِكَ هُمْ أُولُوا الأَلْبابِ » « 1 » . و نيز فرموده : « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ لآياتٍ لأُولِي الأَلْبابِ ، الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّه قِياماً وَقُعُوداً وَعَلى جُنُوبِهِمْ » « 2 » . كه در آيه اول ايشان را به اجتناب از پرستش طاغوت ، و برگشت بسوى خدا و شنيدن هر سخن ، و عمل كردن به بهترين آن ، ستوده و مىفرمايد اينان هستند كه خدا هدايتشان كرده ، و آنها صاحبان عقل هستند . و در آيه دوم فرمود : در خلقت آسمانها و زمين و اختلاف شب و روز براى صاحبان لب نشانه هايى است ، همان كسانى كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو ياد مىكنند ، و اين ياد كردن در هر حال ، و لوازم آن كه همان تذلل و خشوع باشد ، همان انابه اى است كه موجب تذكر آنان به آيات خدا و انتقالشان به معارف حقه است ، هم چنان كه مىبينيم يك جا فرمود : « وَما يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ » « 3 » . و جاى ديگر مىفرمايد : * ( « وَما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الأَلْبابِ » ) * « 4 » . پس معلوم مىشود اولوا الالباب همان كسانى هستند كه انابه دارند . * ( « رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ » ) * . اين درخواست يكى از آثار رسوخ و ثبات آنان در علم است ، كه چون خدا را آن طور كه بايد شناختند يقين كردند كه از ناحيه خود مالك هيچ چيز نيستند ، و مالكيت ، منحصر در خداى عز و جل است ، و چون چنين ايمانى دارند در هر حال اين ترس را دارند كه خدا دلهايشان را بعد از رسوخ علم منحرف سازد ، لذا به پروردگار خود پناه مىبرند و درخواست مىكنند كه پروردگارا دلهاى ما را بعد از آنكه هدايتمان كردى منحرف مساز ، و از ناحيه خود رحمتى به ما ببخشاى ، تا نعمت رسوخ در علم براى ما باقى بماند ، و ما را در سير بر صراط مستقيم هدايت ، كمك كند ، و در سلوك در مراتب قرب ، يارمان باشد .
--> ( 1 ) سوره زمر آيه 18 . ( 2 ) سوره آل عمران آيه 191 . ( 3 ) متذكر نمىشود مگر كسى كه انابه داشته باشد . سوره غافر آيه 13 . ( 4 ) متذكر نمىشود مگر صاحبان لب ، آل عمران آيه 7 .