فضل به دست خدا است . . . و بنا به اين قول ، آيه در مقام سرزنش يهود خواهد بود . بعضى ديگر گفته‌اند : جمله : * ( « قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّه أَنْ يُؤْتى أَحَدٌ . . . » ) * كلام خداى تعالى و پاسخى است كه خداى تعالى به كلام يهود داده ، و همچنين مفسرين در معناى فضل اختلاف كرده ، بعضى مراد از آن را دين ، بعضى ديگر نعمتهاى دنيوى و بعضى غلبه و بعضى چيزهاى ديگر دانسته‌اند . و اين اقوال با كثرتى كه دارد از آنچه از سياق استفاده مىشود بعيد است و ما آنچه از سياق استفاده مىشود آورديم و به همين جهت بيش از اين به درستى و نادرستى اين اقوال نمىپردازيم . * ( « قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّه ، يُؤْتِيه مَنْ يَشاءُ وَاللَّه واسِعٌ عَلِيمٌ » ) * كلمه « فضل » به معناى زائد از حد اقتصاد و ميانه است و اين كلمه تنها در امور پسنديده استعمال مىشود ، هم چنان كه كلمه « فضول » در امور ناپسند به كار مىرود . راغب در اين باره گفته است : هر عطيه اى كه دادنش عقلا واجب و گيرنده اش مستحق آن نباشد ، فضل گفته مىشود ، مانند فضل در جمله : « وَسْئَلُوا اللَّه مِنْ فَضْلِه » و يا جمله : « ذلِكَ فَضْلُ اللَّه » و جمله : « وَاللَّه ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » كه منظور در اين سه جمله ، نعمتهاى مادى الهى است و همچنين در جمله : « قُلْ بِفَضْلِ اللَّه » و جمله : « وَلَوْ لا فَضْلُ اللَّه » ( كه مربوط به امور معنوى است و اگر همه نعمتهاى مادى و معنوى خدا فضل خدا خوانده شده ، بدين جهت است كه كسى چيزى از خدا طلبكار و مستحق نيست ، او هر چه مىدهد به فضل خود مىدهد و زائد بر استحقاق مىدهد ) . و بنا بر اين جمله : « * ( إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّه ) * » از قبيل ايجاز ( مختصر گويى ) است كه خود يكى از نكات ادبى است ، چون اين جمله خلاصه يك برهان قياسى و منطقى است ، به اين بيان كه يهوديان حيله مىكردند به اينكه وانمود كنند نازل شدن كتاب و اين عطيه الهى اختصاص به ايشان دارد و به يكديگر سفارش مىكردند مبادا بشارتهاى تورات را كه از آمدن پيامبر اسلام و برگشتن قبله خبر داده ، به مسلمانان بگوئيد ، بلكه بايد آنها را كتمان كنيد تا به جهانيان بقبولانيم نازل شدن كتاب تنها حق ما است ، حقى است كه ما آن را از خدا طلبكار بوده‌ايم و او هم به ما داده ، خداى تعالى با يك قياس منطقى و به اصطلاح با يك صغرى و كبرى اثبات كرده كه اين نيرنگها باطل است ، فرموده : كتاب آسمانى فضل است ، ( چون بسيارند اقوامى كه كتاب آسمانى خاص به خود ندارند ) و فضل به دست خدا است كه ملك عالم و حكمرانى در آن خاص او است ، پس او مىتواند فضل خود را به هر كس بخواهد ، بدهد نه خزينه اش كم مىآيد