* ( « ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فِيما لَكُمْ بِه عِلْمٌ ، فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيما لَيْسَ لَكُمْ بِه عِلْمٌ . . . » ) * اين آيه علمى را از محاجه كنندگان نفى ، و علمى را براى آنان اثبات مىكند و آنچه را از آنان نفى مىكند براى خدا اثبات مىنمايد ، و لذا مفسرين گفته‌اند : معناى آيه اين است كه شما يهود و نصارا در باره ابراهيم بگو مگو مىكنيد ، در حالى كه علمى به وجود او و به نبوت او داريد و احتجاجتان در حدود آگهىهايتان عيبى ندارد ، ولى چرا در آنچه علم نداريد بگو مگو مىكنيد ؟ و آن اين است كه آيا ابراهيم يهودى بود يا نصرانى ؟ اين را خدا مىداند و شما نمىدانيد و بگومگويتان در اين باره بى جا است ، و يا مراد اين است كه شما مقدارى علم و آگهى از عيسى داريد و حق داريد در اين حدود بحث كنيد ، اما نسبت به مسائل ديگر از قبيل اينكه ابراهيم يهودى بود يا نصرانى ، به خاطر اينكه اطلاعى نداريد بحث كردنتان بى جا است ، اين آن مطلبى است كه مفسرين در معناى آيه ذكر كرده‌اند . و خواننده محترم توجه دارد كه هيچيك از اين دو معنا با ظاهر سياق نمىسازد ، اما وجه ناسازگارى معناى اول اين است كه يهود و نصارا در وجود ابراهيم و نبوتش بگومگويى نداشتند و اما معناى دوم وجهش اين است كه محاجه اى كه در بين آنان در باره عيسى ع واقع شده ، محاجه باطلى بوده و در باره آن جناب رأيى به خطا داده ، ادعايى دروغين داشتند ، با اين حال چگونه ممكن است محاجه در آن محاجه در امرى شمرده شود كه در باره آن علم و آگاهى داشته‌اند ؟ . و كلام خداى تعالى به هر حال براى يهود و نصارا دو محاجه اثبات نموده ، از دو قسم بگو مگو خبر مىدهد : يكى دو مساله اى كه در باره آن علم داشته‌اند و يكى در مساله اى كه در آن سر بى صاحب تراشيده‌اند ، بايد دانست آن محاجه اى كه در مورد آن علم داشته‌اند چيست ؟ علاوه بر اينكه از ظاهر آيه برمىآيد كه هر دو محاجه بين خود اهل كتاب بوده ، نه بين آنان و مسلمين ، چون اگر بين آنان و مسلمين واقع شده باشد لازمه اش اين است كه مسلمين در آن مساله اى هم كه اهل كتاب داراى علم و سند بوده‌اند محاجه كرده باشند ، و چنين محاجه اى باطل و بطلانش براى هر كس روشن است . آنچه در معناى آيه مىتوان گفت - و خدا داناتر است - اين است كه همانطور كه گفتيم احتجاج در بين خود اهل كتاب آن هم در مساله اى واقع شده كه بين آنان مورد اختلاف بوده ، البته مسائل دينى مورد اختلاف يهود و نصارا بسيار است ، ليكن آنچه عمده و از مسائل اصول دينى اين دو طايفه است ، مساله نبوت عيسى ع است كه نصارا در باره آن جناب