السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
328
تفسير الميزان ( فارسي )
حجت ديگر ، منحصر به آخرين روز دنيا نيست بلكه در عالم قيامت هم به حال خود باقى است ، هم چنان كه از آياتى كه از احتجاجهاى روز قيامت خبر مىدهد اين معنا به چشم مىخورد . خواهى گفت : شايد منظور اين مفسر از تفوق حجت ، تفوق از نظر منطق نباشد بلكه از نظر مقبوليت باشد و بخواهد بگويد مردم حجت پيروان عيسى را بهتر مىشنوند و بيشتر پيروى مىكنند . و در نتيجه ملت مسيحيت جمعيت بيشترى يافته ، ركنش وثيقتر و نيرويش بيشتر مىگردد . چون بسيار مطالب حق و منطقى هست كه خريدار ندارد . در پاسخ مىگوئيم : بازگشت اين احتمال يا به تفوق پيروان واقعى مسيح از حيث قدرت و شوكت مادى است ، كه مىبينيم واقع خلاف آن است ، و احتمال اينكه آيه شريفه مىخواهد خبر دهد از اينكه در آينده جهان و يا به عبارتى در آخر الزمان چنين شوكتى نصيب پيروان آن جناب مىشود ، احتمالى است كه با لفظ آيه تطبيق نمىكند و يا به تفوق پيروان آن جناب از نظر عدد است و خواسته باشد بفرمايد : « پيروان مسيح ع به زودى بر كافران تفوق مىيابند » و خلاصه عدد اهل حق بعد از عيسى ع بيشتر از اهل باطل مىشود ، كه اين نيز خلاف واقع است ، چون مىبينيم روز به روز اهل باطل ( از زمان عيسى ع تا به امروز كه حدود بيست قرن مىشود ) رو به زيادتر شدن است ، علاوه بر اينكه عبارت آيه با آن مساعد نيست ، زيرا فوقيت در آيه و مخصوصا با در نظر گرفتن اينكه مقام آيه مقام خبر دادن از نزول عذاب الهى بر يهود است ، تنها با فوقيت به معناى تسلط و قهر مناسبت دارد ، حال با تسلط از حيث حجت و منطق و يا از حيث سلطنت و قوت ، و اما از حيث كثرت عدد هيچ تناسبى با مقام آيه ندارد و اين بر كسى پوشيده نيست . و اما آنچه كه شايسته گفتن است اين است كه آنچه در لفظ آيه ، معرف واقع شده ، براى دو طايفه مورد بحث جمله : * ( « الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ » ) * است كه معرف طايفه اول است و جمله : * ( « الَّذِينَ كَفَرُوا » ) * است كه معرف طايفه دوم است . و در هر دو جمله معرف به صيغه فعل ماضى آمده كه بر تحقق و حدوث دلالت دارد نه بر اتصاف كه كلمه « متبعين و كافرين » آن را افاده مىكند . خواهيد گفت : اگر بخواهيم رعايت تحقق و حدوث را بكنيم بايد فوقيت « الذين اتبعوا » بر « الذين كفروا » را منحصر در زمان گذشته بدانيم ، كه يك عده آن جناب را پيروى كردند و يك عده هم كافر شدند . و اين به دو جهت درست نيست يكى اينكه در گذشته پيروان ما فوق كافران قرار نگرفتند ، و دوم اينكه آيه صريحا فرموده : « الى يوم القيمة » ، پس معلوم مىشود همه پيروان عيسى و همه كافران در طول زندگى بشر در زمين مورد نظر آيه بودهاند ، پس