محدثه بوده ، بلكه جمله : « فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا » « 1 » ، كه در سوره مريم آيه 17 است و مربوط به همين داستان است ، دلالت دارد كه مريم ع روح را با چشمان خود ديده ، نه اينكه تنها صداى او را شنيده باشد . و ما ان شاء اللَّه ادامه اين بحث را در بحث روايتى آينده مىآوريم . * ( « بِكَلِمَةٍ مِنْه اسْمُه الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ » ) * در تفسير سوره بقره مىفرمود : « تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ » « 2 » ، بحث در معناى كلمه خدا گذشت ، و لفظ « كلمه » و « كلم » نظير لفظ « تمره » و « تمر » است ، اولى در هر دو ، جنس را مىرساند و دومى از هر دو ، در فرد استعمال مىشود ، و لفظ كلمه هم بر لفظى اطلاق مىشود كه بر معنايى دلالت كند ، ( در مقابل لفظ بىمعنا و موهوم كه كلمه اش نمىخوانند ) و هم بر جمله اطلاق مىگردد ، حال چه اينكه آن جمله نظير « زيد قائم است » كه تمام بوده و سكوت بر آن صحيح باشد ، و يا نظير جمله « اگر زيد قائم باشد » ، ناتمام و براى شنونده سؤالانگيز باشد ، ( كه اگر زيد قائم باشد چه مىشود ، و يا چه مىكنى ) ، همه اينها كه گفتيم معناى لغوى كلمه بود و اما به حسب اصطلاحى كه قرآن كريم براى خود دارد و كلمه را به خداى تعالى نسبت مىدهد ، معناى آن ، عبارت است از هر چيزى كه اراده خدا را ظاهر كند ، ( همانطور كه به حسب معناى لغوى كلمه عبارت بود از لفظى كه منظور باطنى گوينده را براى شنونده ظاهر كند ) حال چه اينكه كلمه خدا امر تكوينى او باشد و با آن امر چيزى را از كتم عدم به عالم هستى بياورد ، و ظاهر سازد و يا كلمه وحى و الهام باشد و براى شخص پيامبر و يا محدث اراده او را ظاهر كند . حال ببينيم در آيه مورد بحث « كلمه » به چه معنا است ؟ بعضى گفته‌اند : مراد از آن حضرت مسيح ع است ، به اين اعتبار كه انبياى قبل از مسيح و يا خصوص اسرائيليان از انبياء ، مردم را بشارت داده بودند به اينكه به زودى نجات دهنده بنى اسرائيل مىآيد ، و صحيح است كه خداى تعالى در چنين مورد بفرمايد : مسيح همان كلمه اى است كه قبلا مىگفتم و نظير اين تعبير را در ظهور موسى ( ع ) آورده و فرموده : « وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا » « 3 » ، ليكن اين توجيه درست نيست براى اينكه هر چند با بشارتهاى كتب

--> ( 1 ) ما فرستاديم به طرف او ( مريم ) روح خود ( جبرائيل ) پس ظاهر شد براى او مثل بشر . « سوره مريم آيه 17 » . ( 2 ) اين پيامبران ما تفضيل داديم بعضى از آنها را بر بعضى . « سوره بقره آيه 253 » ( 3 ) كلمه حسناى پروردگارت بر بنى اسرائيل تمام شد ، و به وعده اى كه به ايشان داده بود وفا كرد به خاطر صبرى كه كردند . « سوره اعراف ، آيه 137 » .