بيان آيات * ( « هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ » ) * خداى تعالى در اين آيه فرستادن كتاب بر خاتم الانبيا ( ص ) را انزال خوانده ، نه تنزيل و با در نظر داشتن اينكه بارها گفته‌ايم : انزال به معناى فرو فرستادن يكپارچه است ، و تنزيل فرو فرستادن تدريجى ، مىگوييم : علت اين تعبير اين بوده كه مقصود ، بيان پاره اى از اوصاف و خواص مجموع كتاب نازل است نه اوصاف اجزاى آن ، و يكى از اوصاف مجموع كتاب اين است كه اين كتاب مشتمل است بر آيات محكم و آيات متشابه ، كه برگشت قسمت دوم ( متشابهات ) به قسمت اول ( محكمات ) است ، و به وسيله آنها ، آيات متشابه شرح و تبيين مىشود ، پس كتاب از اين نظر چيز واحدى تصور شده ، نه چيزى كه داراى اجزايى متعدد و بسيار است ، و در چنين مقامى مناسب آن است كه از فرو فرستادن آن با « انزال » تعبير شود نه « تنزيل » . * ( « مِنْه آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَأُخَرُ مُتَشابِهاتٌ » ) * ماده « حا - كاف - ميم » ماده اى است كه در همه مشتقاتش اين معنا خوابيده كه مثلا فلان چيز كه محكم است ، بدين جهت محكم است كه فساد در آن رخنه نمىكند ، و چيزى آن را پاره پاره نساخته و كار آن را مختل نمىسازد ، و همچنين احكام ، و تحكيم ، و حكم - به معناى داورى - و نيز حكمت ، - به معناى معرفت تام و علم جازم و نافع - و همچنين حكمت بضم حا - به معناى افسار اسب - كه در همه اين مشتقات معنايى از نفوذناپذيرى و محكم بودن ساختمان ، خوابيده ، بعضى از دانشمندان گفته‌اند كه : ماده مورد بحث ، دلالت دارد بر دو چيز : نفوذناپذيرى و منعى كه توأم با اصلاح باشد . و در آيه مورد بحث ، منظور از احكام محكمات ، صراحت و اتقان اين آيات است ، و مىخواهد بفرمايد آيات محكم مانند آيات متشابه هيچ تشابهى در آنها نيست ، و خواننده بدون ترديد و اشتباه به معنايش پى مىبرد ، نه اينكه « العياذ باللَّه » معنايش اين باشد كه بعضى از آيات قرآن معنادار است ، و بعضى ديگر سست و بىمعنا است چون خداى عز و جل در سوره هود آيه اول تمامى آيات قرآن را محكم و متقن خوانده ، و فرموده : « كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُه ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ » .