كه او را مجبور به كارى كند ، البته اين هم هست كه آنچه خدا مىكند بر طبق مصلحت است ، * ( « وَتُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشاءُ » ) * كلمه « عزت » به معناى نايابى است ، وقتى مىگويند فلان چيز عزيز الوجود است ، معنايش اين است كه به آسانى نمىتوان بدان دست يافت ، و عزيز قوم به معناى كسى است كه شكست دادنش و غلبه كردن بر او آسان نباشد ، بخلاف ساير افراد قوم ، كه چنين نيستند ، زيرا عزيز قوم در بين قوم خودش مقامى دارد . در نتيجه هر نيرويى كه تك تك افراد دارند او داراى همه آنها است ، ولى عكس قضيه چنين نيست ، يعنى تك تك افراد نيروى او را ندارند ، اين معناى اصلى كلمه است ، ليكن بعدها در مورد هر چيز دشوارى نيز استعمالش كردند ، مثلا گفتند : « عزيز على كذا » يعنى فلان حادثه بر من گران است . هم چنان كه در قرآن آمده : « عَزِيزٌ عَلَيْه ما عَنِتُّمْ » « 1 » و در آخر در مورد هر غلبه اى استعمال شد ، مثلا گفتند : « من عزيز » كسى كه غلبه كرد ، دار و ندار مغلوب را غارت نمود ، در قرآن هم در اين معنا استعمال شده ، آنجا كه فرموده : « وَعَزَّنِي فِي الْخِطابِ » « 2 » ولى معناى اصلى كلمه همان است كه گفتيم . در مقابل اين كلمه ، كلمه ذلت است كه در اصل لغت به معناى چيزى است كه دستيابى بدان آسان است ، حال چه دستيابى محقق و چه فرضى ، در قرآن كريم آمده : « ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ » « 3 » و نيز آمده : « وَاخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ » « 4 » و نيز فرموده : « أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ » « 5 » . و عزت يكى از لوازم ملك است ، عزت مطلق هم از لوازم ملك مطلق است ، پس غير خدا هر كس سهمى از ملك و عزت داشته باشد خداى تعالى به او ارزانى داشته ، و تمليكش كرده است ، و مردم و امتى هم كه سهمى از عزت داشته باشند باز خدا به ايشان داده ، پس عزت تنها و تنها از آن خدا است ، و اگر نزد غير خدا ديده شود از ناحيه خدا است .

--> ( 1 ) رنج و ناراحتى شما بر پيامبر گران است و خلاصه او نمىتواند شما را ناراحت ببيند سوره توبه آيه 128 . ( 2 ) در محاجه بر من غلبه كرد . سوره ص آيه 23 . ( 3 ) ذلت و خوارى سرنوشت حتمى آنان شد . سوره بقره آيه 61 ( 4 ) پر و بال مسكنت و خوارى پيش پاى مادر و پدر بگستران . سوره اسراء آيه 24 . ( 5 ) در حالى كه ايشان در برابر مؤمنين ذليلند . سوره مائده آيه 54 .