غرضى محدود و زماندار است ، اشكال بالا متوجه مىشود كه در قيامت وجود اين لذائذ چه معنا دارد ، با اينكه بقاى آن زندگى نه بستگى به خوردن دارد ، و نه به جماع . باز تكرار مىكنيم كه لذت خوردن و نوشيدن و همه لذائذ مربوط به تغذى براى حفظ بدن از آفت تحليل رفتن و از فساد تركيب آن يعنى مردن است ، و لذت جماع و همه لذائذ مربوط به آن كه امورى بسيار است براى توليد مثل و حفظ نوع از فنا و اضمحلال مىباشد . پس اگر براى انسان وجودى فرض كنيم كه عدم و فنا در دنبالش نيست ، و حياتى فرض كنيم كه از هر شر و مكروهى مامون است ، ديگر چه فايده اى مىتوان در وجود قواى بدنى يك انسان آخرتى تصور كرد ؟ و چه ثمره اى در داشتن جهاز هاضمه ، و تنفس ، و تناسل ، و مثانه ، طحال ، و كبد و امثال آن مىتواند باشد ؟ با اينكه گفتيم همه اين جهازها براى بقا تا زمانى محدود است ، نه براى بقاى جاودانى و ابدى . و اما جواب از اين اشكال اين است كه ( خداى سبحان آنچه از لذائذ دنيا و نعمتهاى مربوط به آن لذائذ را خلق كرده كه انسانها را مجذوب خود كند ، و در نتيجه به سوى زندگى در دنيا و متعلقات آن كشيده شوند ، هم چنان كه در كلام مجيدش فرمود : « إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الأَرْضِ زِينَةً لَها » « 1 » . و نيز فرموده : « الْمالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا » « 2 » . و نيز فرموده : « تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا » « 3 » . و نيز در آيه اى كه مىبينيد و جامعترين آيه نسبت به فرض ما است فرموده : « وَلا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِه أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا ، لِنَفْتِنَهُمْ فِيه ، وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقى » « 4 » . و نيز فرموده : « وَما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا ، وَزِينَتُها ، وَما عِنْدَ اللَّه خَيْرٌ وَأَبْقى ، أفَلا تَعْقِلُونَ » « 5 » و آياتى ديگر از اين قبيل كه همه اين نكته را بيان

--> ( 1 ) يعنى ما آنچه روى زمين است را زينت زمين كرديم ( سوره كهف آيه 7 ) . ( 2 ) مال و فرزندان زينت زندگى دنيا است ( سوره كهف آيه 46 ) . ( 3 ) همه در طلب متاع ناپايدار زندگى دنيا هستند ( سوره نساء آيه 94 ) . ( 4 ) دو چشم خود را به آن چيزهايى كه رونق زندگى دنيا است و به بعضى از ايشان بهره داديم تا در باره آن آزمايششان كنيم ، خيره مساز ، كه رزق پروردگارت بهتر و پايدارتر است . سوره طه آيه 131 . ( 5 ) و آنچه در اختيارتان قرار گرفته ، وسيله زندگى دنيا و زينت آن است ، نه هدف نهايى ، و آنچه نزد خدا است بهتر و پايدارتر است ، آيا باز هم تعقل نمىكنيد . سوره قصص آيه 60 .