دو اسب نداشتند . با اين حال خداى تعالى ايشان را بر مشركين غلبه داد ، و جمعيتى اندك و ضعيف را بر جمعيتى بسيار و نيرومند پيروز كرد ، و عامل اين پيروزى آن بود كه مسلمانان را در چشم مشركين دو برابر نشان داد ، علاوه بر آن ، فرشتگان را به كمك ايشان فرستاد ، در نتيجه آن اسباب ظاهرى كه كفار مايه برترى خود مىدانستند سودى به حالشان نكرد ، نه آن اموال ياريشان داد و نه اولاد و نه بسيارى جمعيت ، و نه نيروى مالى و جنگى . خداى تعالى عين مساله مورد بحث را ، يعنى مساله عادت آل فرعون و امتهاى قبل از ايشان در تكذيب آيات خدا و هلاك شدنشان را در سوره انفال ( آنجا كه داستان جنگ بدر را مىآورد ) دو نوبت ذكر مىكند . و اينكه ملاحظه مىشود در موعظت كفار قريش ، ايشان را به ياد جنگ بدر مىاندازد ، اشاره است به اينكه : مراد از غلبه كه آيات قبلى از آن سخن مىگفت غلبه جنگى ، يعنى كشتن و نابود كردن است . پس مىتوان گفت كه آيات قصه بدر ، تهديد به قتل نيز هست . * ( « فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّه وَأُخْرى كافِرَةٌ . . . » ) * مقتضاى مقابله اين بود كه در مقابل گروهى كه در راه خدا قتال مىكنند بفرمايد : « و اخرى تقاتل فى سبيل الشيطان » ، و يا « فى سبيل الطاغوت » و يا عبارتى نظير آن ، ولى اينطور نفرمود ، بلكه فرمود : * ( « وَأُخْرى كافِرَةٌ » ) * و اين بدان جهت است كه زمينه كلام مقايسه بين دو سبيل و راه نبود ، تا در مقابل سبيل خدا سبيل طاغوت و يا شيطان را قرار دهد ، بلكه زمينه بيان اين معنا بود كه « كسى از خدا بىنياز نيست و سرانجام پيروزى از آن او است » ، پس در حقيقت ، مقابله بين ايمان به خدا و جهاد در راه او ، و بين كفر به خداى تعالى است . و از ظاهر سياق چنين برمىآيد كه هر دو ضمير جمع ، در كلمه « يرونهم » و كلمه « مثليهم » به كلمه « فئة » در جمله « فئة تقاتل » بر مىگردد ، و معنايش اين است كه گروه كافر مؤمنين را دو برابر مىديدند ، عدد مؤمنين را كه سيصد و سيزده نفر بود ، ششصد و بيست و شش نفر مىديدند . بعضىها ممكن است احتمال دهند كه مرجع ضمير اول ، غير از مرجع ضمير دوم بوده ، و معنا چنين باشد . ( كه كفار مؤمنين را دو برابر خودشان ديدند ) ، ولى اين احتمال ، احتمالى است كه از ظاهر الفاظ آيه به دور است . و چه بسا احتمال داده شود كه هر دو ضمير به فئة كافرة برگردد ، و معنا چنين باشد كه « كفار خود را دو برابر آنچه كه بودند ديدند ، اگر هزار نفر بودند خود را دو هزار نفر ديدند » ، و لازمه اين احتمال اين است كه در نسبت ، مؤمنين بسيار اندك به نظرشان برسد ، يعنى اگر