نسبت به آن ندارد ، و خود را در اين درخواست همآواز مؤمنين سازد . * ( « رَبَّنا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَه عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا » ) * كلمه « اصر » بطورى كه گفته‌اند به معناى ثقل و سنگينى است ، بعضى هم گفته‌اند : به معناى آن است كه چيزى را به قهر و غلبه حبس كنى ، و برگشت آن نيز به همان معناى اول است ، چون حبس شدن نيز نوعى سنگينى است ، و بر موجود حبس شده گران است . و مراد از * ( « الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا » ) * اهل كتاب و مخصوصا يهود است ، چون در اين سوره به بسيارى از داستانهاى ايشان اشاره شده است ، و مخصوصا در سوره اعراف آيه 157 « اصر » و « اغلال » را به ايشان نسبت داده ، مىفرمايد : « وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ، وَالأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ » * ( « رَبَّنا وَلا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِه » ) * مراد از * ( « ما لا طاقَةَ لَنا بِه » ) * ، تكليفهاى ابتدايى طاقتفرسا نيست ، چون توجه نمودى كه خداى تعالى هرگز چنين تكاليفى به بندگان خود نمىكند ، چون هم عقل آن را تجويز نمىكند ، و هم كلام خود خداى تعالى ، كه در مقام حكايت گفتار مؤمنين فرموده : * ( « سَمِعْنا وَأَطَعْنا » ) * ، بر خلاف آن دلالت دارد ، بلكه مراد از آن جزا و كيفر بدىهايى است كه ممكن است به ايشان برسد ، حال يا به صورت تكاليف دشوار ( نظير آنچه در بنى اسرائيل واقع شد ) باشد ، و يا به صورت عذابهايى كه ممكن است نازل شود ، و يا به صورت مسخ شدن و امثال آن باشد . * ( « وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا » ) * كلمه « عفو » به معناى محو اثر است ، و كلمه « مغفرت » به معناى پوشاندن است و كلمه « رحمت » معنايش معروف است ، اين معناى كلى اين كلمات بود ، و اما به حسب مصداق و با در نظر داشتن معناى لغوى آنها بايد بگوئيم : اين سه جمله و ترتيب آنها به اين صورت از قبيل پرداختن تدريجى از فرع به اصل است ، و به عبارتى ديگر منتقل شدن از چيزى كه فائده اش خصوصى است به سوى چيزى كه فائده اش عمومىتر است و بنا بر اين عفو خدا عبارت است از محو و از بين بردن اثر گناه ، كه همان عقابى است كه براى هر گناهى معين فرموده ، و مغفرت عبارت است از پوشاندن و محو اثرى كه گناه در نفس به جاى گذاشته ، و رحمت عبارت است از عطيه اى الهى كه گناه و اثر حاصل آن ، نفس را مىپوشاند . و عطف اين سه جمله ، يعنى * ( « وَاعْفُ عَنَّا ) * » و « * ( اغْفِرْ لَنا ) * » و « * ( وَارْحَمْنا » ) * بر جمله * ( « رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِينا أَوْ أَخْطَأْنا » ) * ، با در نظر گرفتن سياق و نظمى كه در همه آنها است ، اشعار دارد