شب براى روزه دار در رمضان حرام نيست ، پس مساله نسخى در بين نبوده . آن گاه گفته‌اند منظور آيه شريفه اين بوده كه مردم را از اشتباه درآورد ، و بفهماند اينكه گفتيم : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ، اين تشبيه در اصل تشريع روزه بوده ، نه اينكه خصوصيات روزه اسلام هم عين خصوصيات روزه در مسيحيت است ، و اما اينكه فرموده : ( حلال شد بر شما رفث در شبهاى روزه ) ، دلالت ندارد بر اينكه قبلا رفث حرام بوده ، بلكه تنها مىخواهد بفرمايد اين عمل حلال است ، هم چنان كه آيه : « أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ » « 1 » اين دلالت را ندارد ، چون قبلا شكار دريا بر كسانى كه در احرام بودند حرام نبوده ، تا اين آيه بخواهد آن را حلال كند . و همچنين جمله : * ( « عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ » ) * اين دلالت را ندارد ، چون اين جمله تنها مىخواهد بفرمايد شما به نظر خودتان عمل حرامى را انجام مىداديد ، و به نظر خود خيانت مىكرديد ، در حالى كه خيانت نبوده ، و به همين جهت فرموده : * ( « تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ » ) * ، و اگر واقعا سحرى خوردن بعد از خواب حرام بوده ، بايد بفرمايد : ( تختانون اللَّه ، به خدا خيانت مىكرديد ) هم چنان كه در آيه « لا تَخُونُوا اللَّه وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَماناتِكُمْ » « 2 » گناه را خيانت به خدا و رسول دانسته . البته همه اينها در صورتى است كه منظور از ( تختانون ) خيانت باشد ، و اما اگر مراد از آن ، نقص باشد ، كه مطلب روشنتر است ، و خلاصه معناى آيه اين است كه خدا دانست كه شما به نظر خودتان خيانت مىكنيد ، يعنى بهره خود را از اكل و شرب و عمل زناشويى ناقص مىكنيد . و همچنين جمله * ( « فَتابَ عَلَيْكُمْ وَعَفا عَنْكُمْ » ) * نيز صراحت ندارد بر اينكه نكاح در شبهاى رمضان حرام بوده . ولى اين توجيه صحيح نيست ، زيرا خلاف ظاهر آيه است ، چون ظاهر جمله : « * ( أُحِلَّ لَكُمْ ) * . . . » و جمله : * ( « كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ » ) * ، و جمله * ( « فَتابَ عَلَيْكُمْ وَعَفا عَنْكُمْ » ) * ، هر چند صريح در نسخ نيستند ، اما كمال ظهور را در آن دارند ، علاوه بر اينكه جمله : « * ( فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ ) * . . . » ، نيز هست ، چه اگر قبل از نزول آيه هم ، حكم خدا همان جواز همخوابگى با زنان بود ، جوازى مستمر از قبل از نزول آيه تا بعد از آن ، ديگر معنا نداشت اينطور تعبير فرمايد كه ( پس الان همخوابگى بكنيد )

--> ( 1 ) شكار دريا بر شما حلال است . « سوره مائده آيه 9 » ( 2 ) خيانت مكنيد به خدا و رسول و خيانت مكنيد امانتهاى خود را . « سوره انفال آيه 27 »