نمىخواهد و نمىتواند به آيه ظهورى بدهد كه خود آيه آن ظهورى ندارد ، بلكه روايت مىخواهد در مقابل قرآن كه وضع دنيايى رباخواران را بيان كرده ، وضع آخرتى آنان را هم بيان كند . تفسير المنار در ذيل آيه « * ( الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ . . . ) * » مىگويد . ابن عطيه در تفسير خود گفته : منظور از اين عبارت : تشبيه رباخوار در دنيا به كسى است كه در اثر عارضه غش از حال طبيعى خارج شده ، هم چنان كه خود غشى را هم كه حركاتى غير طبيعى دارد تشبيه به جن زده كرده و مىگويند : فلانى جن زده شده . آن گاه مىگويد : آنچه از آيه به ذهن مىرسد همين معنايى است كه ابن عطيه گفته : ليكن بيشتر مفسرين نظريه اى بر خلاف آن دارند ، و گفته‌اند : مراد از « قيام » برخاستن از قبر در قيامت است ، و خداى سبحان اين را براى رباخواران در قيامت علامت قرار داده كه وقتى از قبر برمىخيزند چون افراد غشى برخيزند . اين مطلب را محدثين از ابن عباس و ابن مسعود نقل كرده‌اند ، بلكه طبرانى هم اين قسمت از حديث را از عوف بن مالك ( بدون اينكه سند را به صحابه برساند ) نقل كرده كه رسول خدا ص فرمود : از گناهى كه نابخشودنى است دورى كن ، و آن عبارت است از غلول ( خيانت ) ، كه هر كس به هر مقدارى خيانت كند روز قيامت او را با خيانتش مىآورند ، و زنهار ! بپرهيز از رباخوارى ، كه خورنده ربا در قيامت ديوانه و مخبط محشور مىشود . آن گاه مىگويد : آنچه از آيه به ذهن هر كسى مىرسد همان است كه ابن عطيه گفته ، چون هر جا كلمه « قيام » ذكر شود معناى معروف « برخاستن » به ذهن خطور مىكند كه آن نيز به دو معنا است ، يكى ايستادن و يكى قبول تصدى يك عمل ، و در آيه شريفه هيچ دليلى كه دلالت كند بر اينكه مراد ، سر از قبر برداشتن است ، وجود ندارد ، و رواياتى كه مىگويد راجع به قيامت است خالى از اشكال نيستند ، و وحى قطعى هم نيست كه نتوان ردش نمود ، و بعضى از آنها هم كه سندش به صحابه نمىرسد ، نمىتواند مفسر آيه باشد . دليل اينكه اين روايات قابل اعتماد نيست اين است كه احدى آيه را به غير آن معنايى كه ابن عطيه گفته بود تفسير نمىكرد ، بله ! اشخاصى چنين تفسير كرده‌اند ، كه صحت گفتارشان حتى براى خودشان هم مسلم نشده است . صاحب المنار سپس اضافه كرده كه بازرگانان حديث كه كارشان جعل روايت است ، براى تاييد روايات جعلى خود به ظاهر بعضى آيات تمسك مىكنند ، بعد كه مواجه با اشكال

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 1 ص 94