خداى تعالى نفرموده : * ( « وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » ) * « 1 » اين همان تفاوتى است كه در « مؤمن » و « مسلم » هست ، و تنها مؤمن است كه خداى تعالى حسناتش را مضاعف نموده و يك عمل نيك او را هفتصد برابر مىكند ، اين است تفاوت و برترى مؤمن كه خدا حسنات او را به مقدار صحت ايمانش چندين برابر مىكند ، و خدا با مؤمن هر چه بخواهد مىكند . « 2 » مؤلف : در اين معنا رواياتى ديگر نيز هست ، و اساس همه اين روايات بر اين است كه جمله * ( « وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » ) * را بالنسبه به غير انفاقگران مطلق گرفته ، و همين طور هم هست ، چون هيچ دليلى نداريم كه آيه شريفه مختص به انفاقگران باشد ، و شامل ساير اعمال نيك نشود ، بله ، آيه در مورد انفاقگران نازل شده ، ليكن اين مورد نه مخصص است و نه مقيد ، و وقتى آيه مطلق باشد قهرا كلمه « يضاعف » نيز مطلق خواهد بود ، هم مضاعف عددى را مىگيرد ، و هم غير عددى را ، و معنا چنين مىشود : خدا عمل هر نيكوكار را به قدر نيكوكاريش هر جور بخواهد و براى هر كس مضاعف مىكند ( يا به هفتصد برابر و يا كمتر و يا بيشتر ) همانطور كه انفاق انفاقگران را اگر بخواهد تا هفتصد برابر مضاعف مىسازد . خواهى گفت : در ذيل آيه * ( « وَاللَّه يُضاعِفُ » ) * از قائلى نقل كرديد كه گفته است : منظور از « مضاعف كردن » هفتصد برابر است ، بعد آن را رد كرديد و نپذيرفتيد ، و در اينجا اطلاق آيه را شامل زيادتر از هفتصد برابر هم دانستيد آيا بين اين دو بيان شما منافات نيست ؟ مىگوئيم نه ، زيرا آنجا هم مىخواستيم بگوئيم مثل هفتصد دانه جمله مضاعفه را مقيد به مساله انفاق نمىكند ، و جمله مضاعفه وابسته به مساله هفتصد دانه نيست ، و خواستيم نتيجه بگيريم كه اگر مساله هفتصد دانه مخصوص انفاق است دليل نمىشود كه جمله * ( « وَاللَّه يُضاعِفُ » ) * هم مخصوص انفاق باشد ، و گفتيم مورد مخصص نيست ، اينجا هم همين را مىگوئيم ، روايت هم همين را مىگويد ، يعنى هم مساله را مختص به انفاق نمىكند ، و هم مضاعفه را منحصر در هفتصد برابر نمىسازد . و اينكه حمران پرسيد : مگر خدا نفرموده : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ . . . » و امام در پاسخش فرمود : مگر نه اين است كه خداى تعالى فرموده : * ( « وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » ) * اين جمله ، آيه قرآن نيست چون چنين آيه اى در قرآن نداريم ، بلكه امام خواسته است آيه را نقل به معنا كند ، معنايى كه از دو آيه قرآن گرفته شده ، يكى آيه مورد بحث و ديگرى آيه

--> ( 1 ) سوره بقره آيه 245 ( 2 ) تفسير عياشى ج 1 ص 479