او بر نمىگردد ، ليكن اگر كمى دقت كند خواهد ديد كه جامعه انسانى به منزله تن واحد و داراى اعضاى مختلف است ، و اعضاى آن هر چند اسامى و اشكال مختلف دارند ، اما در مجموع ، يك تن را تشكيل مىدهند ، و در غرض و هدف زندگى متحد هستند ، از حيث اثر هم همه مربوط به هم هستند ، وقتى يكى از اعضا ، نعمتى را از دست مىدهد مثلا فاقد صحت و سلامتى شده و در عمل خود كند مىگردد ، همين عارضه هر چند كه در نظر بدوى ، متوجه يك عضو است ، ولى در حقيقت تمام بدن در عملكرد خود كند و سست مىگردد ، و به خاطر نرسيدن به اغراض زندگى خسران و ضرر مىبيند . مثلا چشم و دست آدمى دو عضو از بدن انسان هستند ، در ظاهر دو نام غير مربوط به هم و دو شكل متفاوت ، و دو عملكرد جداگانه دارند ، ليكن با كمى دقت مىبينيم كه اين دو عضو كمال ارتباط را با يكديگر دارند . خلقت ، آدمى را مجهز به چشم كرده تا اشيا را از نظر نور و رنگ و نزديكى و دورى تشخيص دهد ، بعد از تشخيص چشم ، دست آنچه را كه تحصيلش براى آدمى واجب است بردارد ، و آنچه را كه دفعش بر او لازم است از انسان دفع كند . پس در حقيقت « چشم » مثل چراغى است كه پيش پاى دست را روشن مىكند ، حال اگر دست از كار بيفتد قهرا فوائد و عملكرد دست را بايد ساير اعضا جبران كنند ، و اين باعث مىشود كه اولا زحمت و تعبى را كه در حال عادى هرگز قابل تحمل نيست ، تحمل كند و در ثانى از عملكرد ساير اعضاى خود به همان مقدار كه صرف جبران عملكرد دست نموده بكاهد ، و اما اگر از همان اوائلى كه دست دچار حادثه شد از نيرويى اضافى ساير اعضا در اصلاح حال همان دست استفاده كند ، و دست را به حال عادى و سلامتش برگرداند ، حال تمامى اعضا را اصلاح كرده ، و صدها و بلكه هزارها برابر آنچه صرف اصلاح دست كرده عايدش مىشود . پس يك فرد از جامعه كه عضوى از يك مجموعه است ، اگر دچار فقر و احتياج شد ، و ما با انفاق خود وضع او را اصلاح كرديم ، هم دل او را از رذائلى كه فقر در او ايجاد مىكند پاك كرده‌ايم ، و هم چراغ محبت را در دلش ايجاد نموده‌ايم ، و هم زبانش را به گفتن خوبيها به راه انداخته‌ايم ، و هم او را در عملكردش نشاط بخشيده‌ايم ، و اين فوائد عايد همه جامعه مىشود ، چون همه افراد جامعه به هم مربوط هستند ، پس انفاق يك نفر ، اصلاح حال هزاران نفر از افراد جامعه است ، و مخصوصا اگر اين انفاق در رفع حوائج نوعى از قبيل تعليم و تربيت و امثال آن باشد . اين است آثار و فوائد انفاق . و وقتى انفاق در راه خدا و به انگيزه تحصيل رضاى او باشد ، نمو و زياد شدن آن از لوازم