السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

559

تفسير الميزان ( فارسي )

معلوم شد ، در هر بار غرضى در كار بوده و آن غير از آن غرضى است كه در دفعات ديگر بوده است . علاوه بر آن فوائدى كه در قصه بود ، اين حقيقت نيز بيان شده كه در قيامت وقتى مردگان زنده مىشوند ، چه حالى دارند ، و پيش خود چه احساسى دارند ، در آن روز مثل همين صاحب قصه شك مىكنند كه چقدر آرميديم ، هم چنان كه خداوند متعال در قرآن فرموده : « وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ : ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ ، كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ ، وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّه إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ ، فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » . « 1 » گفتيم از سخن اين شخص كه گفت : * ( « أَنَّى يُحْيِي هذِه اللَّه » ) * دو جهت استفاده مىشود ، يكى زنده شدن بعد از طول مدت ، و دوم برگشتن اجزا به صورت اوليه خود تا اينجا خداى سبحان جواب از جهت اول را روشن ساخت ، اينك براى روشن شدن جهت دوم نظر او را به استخوانهاى پوسيده متوجه مىسازد ، و مىفرمايد : * ( « وَانْظُرْ إِلَى الْعِظامِ كَيْفَ نُنْشِزُها » ) * . كلمه « ننشز » از مصدر « انشاز » است كه به معناى رشد و نمو دادن مىباشد ، و ظاهر آيه اين است كه مراد از كلمه « عظام » استخوانهاى الاغ مىباشد ، چون اگر منظور استخوانهاى اهل قريه بود آيت بودن منحصر در آن شخص نبود ، با اينكه ظاهر آيه اين است كه منحصر در او است ، چون مىفرمايد : « تا تو را آيتى قرار دهيم » ، و اگر منظور استخوانهاى اهل قريه بود ، آن وقت زنده شدن اهل قريه ، همه اهل قريه را آيت مىكرد . و از سخنان عجيب ، سخنى است كه بعضى از مفسرين گفته‌اند ، كه مراد از عظام ، استخوانهاى داخل بدن زندگان است ، كه « انشاز » آنها عبارت است از اينكه خدا آنها را نمو مىدهد و گوشت بر روى آنها مىپوشاند و اين خود از آيات بعث است ، براى اينكه مىفهماند آن خدايى كه به اين استخوانها جان مىدهد ، و در نتيجه استخوانها نمو مىكند ، قادر است كه مردگان را زنده كند ، چرا كه : او بر هر چيزى قادر است ، و خداى تعالى در جاى ديگر قرآن با نظير اين مطلب بر مساله بعث استدلال كرده ، و آن زمين مرده اى است كه با فرستادن آب و روياندن گياه زنده اش مىكند ، و ليكن اين سخن ادعايى بدون دليل است . پس از همه مطالب گذشته اين معنا روشن شد كه تمامى جملات آيه از آنجا كه مىفرمايد : * ( « فَأَماتَه اللَّه » ) * تا به آخر يك جوابند ، و تكرار جمله : * ( « يُحْيِي هذِه اللَّه » ) * نيستند .

--> ( 1 ) و روزى كه قيامت به پا شود گنهكاران سوگند خورند كه جز ساعتى ( در قبر ) بسر نبرده‌اند ، در دنيا نيز همين طور سرگردان بودند ، و كسانى كه علم و ايمان به آنها داده شده ، گويند : در كتاب خداى چنين است كه تا روز قيامت بسر برده‌ايد ، و اينك روز قيامت است ، ولى شما نمىدانسته‌ايد . « سوره روم آيه 56 »