خداى سبحان با اين جمله ، اين معنا را بيان مىكند كه تدبير عالم خاص او است براى اينكه تنها او است كه به روابط بين موجودات آگاه است ، چون او موجودات و روابط آنها را آفريده ، و اما بقيه اسباب و علل و مخصوصا علل و اسبابى كه از صاحبان عقل هستند هر چند كه دخل و تصرفى ، و علمى دارند و ليكن هر چه دارند آن را مورد استفاده قرار مىدهند ، خود مرتبه اى است از شؤون علم الهى ، و هر چه تصرف دارند ، خود شانى است از شؤون تصرفات الهى و نحوه اى است از انحاى تدابير او پس ديگر كسى نمىتواند به خود اجازه دهد كه بر خلاف اراده خداى سبحان و تدبير جارى در مملكتش قدمى بردارد ، و اگر برداشت ، آن نيز از تدبير خداوند است . و جمله : * ( « وَلا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِه إِلَّا بِما شاءَ » ) * ، بنا بر اينكه مراد از « علم » معناى مصدرى آن ( دانستن ) و يا معناى اسم مصدرى آن باشد ، و مراد از آن « معلوم » ( دانسته شده ) نباشد ، دلالت دارد بر اينكه علم هر چه هست ، از خدا است ، و هر علمى هم كه نزد عالمى يافت شود آن هم از علم خدا است ، و نظير اين مطلب از كلام خدا در باره اختصاص قدرت و عزت و حيات به خداى تعالى استفاده مىشود ، از آن جمله ، در باره انحصار قدرت در خدا مىفرمايد : « وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّه جَمِيعاً » . « 1 » و نيز در مورد انحصار عزت در خدا مىفرمايد : « أيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ ؟ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّه جَمِيعاً » . « 2 » و نيز در مورد انحصار حيات در خدا مىفرمايد : « هُوَ الْحَيُّ لا إِله إِلَّا هُوَ » « 3 » و در خصوص انحصار علم در خداى تعالى كه مورد بحث ما بود ممكن است به دو آيه زير تمسك كرد : « إِنَّه هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ » « 4 » « وَاللَّه يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » « 5 » و آياتى ديگر كه اين معنا از آنها استفاده مىشود ، و اگر در آيه مورد بحث علم را به احاطه تعبير كرده ، خواسته است لطفى در تعبير كرده باشد . * ( « وَسِعَ كُرْسِيُّه السَّماواتِ وَالأَرْضَ » ) *

--> ( 1 ) اگر امروز آنهايى كه ستم مىكنند ، آن حالى را كه در هنگام ديدن عذاب دارند مىديدند آن وقت مىفهميدند كه قوت و قدرت ، هر چه هست از خدا است . « سوره بقره ، آيه 165 » ( 2 ) آيا عزت را از پيش خود جستجو مىكنند ؟ با اينكه عزت همه اش براى خدا است . « سوره نساء ، آيه 138 » ( 3 ) يگانه حى و زنده خدا است كه معبودى به جز او نيست . « سوره مؤمن ، آيه 65 » ( 4 ) به درستى خداوند ، آرى فقط اوست فرزانه و عليم . « سوره يوسف ، آيه 83 » ( 5 ) و خدا مىداند و شما نمىدانيد . « سوره آل عمران ، آيه 66 »