« بصير » همين طور هستند ، چون معناى همه اين الفاظ در بشر مستلزم جسمانيت است ، اگر ما مىبينيم براى اين است كه دو چشم داريم ، و اگر مىشنويم براى اين است كه دو گوش داريم و . . . و ليكن اين معانى در خدا هست ، ولى لوازم امكانى آن در ساحت مقدس او نيست . اين را هم بايد دانست كه آنجا هم كه لفظ « قول » در معناى رفع درجات است ، و فرموده : « درجه بعضى را از درجه بعضى ديگر بالاتر برده » از آن جهت كه مشتمل است بر يك امرى حقيقى و واقعيتى غير اعتبارى ، همان بگومگو و مطالبى كه در قول خدا داشتيم ، در اينجا نيز مىآيد ، و بيشتر علمايى كه كارشان بحث در اطراف معارف دينى است ، خيال كرده‌اند اين گونه بيانات از يك امر اعتبارى و معناى وهمى خبر مىدهند ، نظير همان امور اعتبارى و وهمىاى كه در بين ما اهل اجتماع هست ، پيش خود يكى را رئيس و زعيم اعتبار نموده و ديگران را مرؤس او قرار داده و يا يكى را بر ديگران برترى و تقدم و صدارت مىدهيم ، و از اين قبيل عناوين اعتبارى . و در نتيجه ادامه اين خيال ، كارشان به آنجا كشيده شده است ، كه آنچه از حقائق اخروى است را هم با آن عناوين وهمى مرتبط دانسته ، و گفته‌اند : بهشت و دوزخ و سؤال و حساب و ساير جزئيات معاد ، نيز مترتب بر همين امور اعتبارى است ، و به عبارتى ديگر رابطه ميان مقامات معنوى نامبرده و نتايجى كه مترتب بر آن مىشود ، خود يك رابطه اى است اعتبارى و قراردادى . و چون به اينجا رسيدند ، به حكم اضطرار مجبور شدند بگويند : جاعل و برقرار كننده اين روابط ، خداى تعالى است ، و خدا خود محكوم به اين آراى اعتبارى است كه از يك شعور و همى ناشى مىشود ، عينا مانند انسان در عالم ماده كه عالم حركت و استكمال است ، و به همين جهت مىبينيد كه حاضر نيستند انبيا و اوليا را داراى كمالاتى حقيقى و معنوى بدانند ، و به زحمت ، همه عباراتى را كه در كتاب و سنت ظهور در اين كلمات حقيقى دارد به نحوى از اعتبارات تاويل مىكنند . * ( « وَآتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَأَيَّدْناه بِرُوحِ الْقُدُسِ » ) * در اين جمله به اصل سياق كه سياق تكلم بود برگشته ، كه بيان آن گذشت . و اگر در ميان همه انبيا ، تنها نام عيسى را ذكر كرده ، علتش اين است كه هر چند آنچه از جهات فضيلت در اينجا براى عيسى ع ذكر كرده ، يعنى دادن بينات و تاييد به روح القدس ، امورى است كه به حكم آيه : « لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ » « 1 » و آيه :

--> ( 1 ) سوره حديد ، آيه 25