را در آيات قتال آورديم و به آن جواب داديم . در آيه مورد بحث ، خداى تعالى چنين پاسخ مىدهد كه « قتال » معلول اختلافى است كه امتها خودشان پديد مىآورند ، چون اگر اختلافى نباشد كار اجتماعات به جنگ نمىكشد . پس علت به وجود آمدن جنگها در بين مردم ، اختلاف آنان است ، و اگر خدا مىخواست ، يا به كلى نمىگذاشت اختلافى پديد آيد ، و در نتيجه ، جنگ هم پديد نمىآمد ، و يا بعد از پيدا شدن اين علت آن را خنثى مىكرد ، ليكن خداى سبحان آنچه را كه ما مىخواهيم ، انجام نمىدهد چون تابع خواست ما نيست ، او هر چه بخواهد مىكند و يكى از چيزهايى را كه خواسته ، اين است كه جلوى علتها را نگيرد و امور عالم طبق سنت العلل و الاسباب جريان يابد ، اين اجمال و خلاصه پاسخى است كه از آيه استفاده مىشود . * ( « تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ » ) * . از آنجا كه خواسته است به امر رسولان و به مقام والاى ايشان احترام بگذارد با كلمه « تلك » كه ضمير اشاره به دور است اشاره نمود ، و اين جمله دلالت دارد بر اين كه خداى سبحان انبيا را در يك درجه قرار نداده ، بلكه بين آنان برترى نهاده است ، بعضى برتر از بعضى ديگر هستند ، و بعضى پائينتر از بعض ديگر ، ولى همه آنها مشمول فضل خدا هستند ، چون رسالت فى نفسه فضيلتى است كه در همه آنان هست . پس در بين انبيا اختلاف مقام و تفاضل در درجات هست ، در عين اينكه همه آنان در اصل فضل رسالت مشترك هستند ، و در مجمع كمالات كه همان توحيد باشد سهيم هستند ، بر خلاف اختلافاتى كه در بين امتهاى آنان ، بعد از آنان پيدا مىشود ، چون اختلاف امتها به ايمان و كفر ، و نفى و اثبات است ، و معلوم است كه ميان اين دو جامع نيست . و به همين جهت است كه در آيه مورد بحث از اين دو گونه اختلاف دو جور تعبير آورد ، اختلاف انبيا را تفضيل خواند ، و اين تفضيل را به خودش نسبت داده و فرمود : ما بين آنان اختلاف درجه قرار داديم ، و اختلاف امتها را اختلاف خواند ، و آن را به خود امتها نسبت داده فرمود : « و ليكن اختلاف كردند » . و از آنجايى كه در ذيل آيه اشاره به مساله قتال شده و مرتبط به آن بود ، و آيات قبل نيز راجع به قتال سخن مىگفت ، و داستان قتال طالوت را ذكر مىكرد ، چاره اى جز اين نبود كه قطعه اى از كلام را زمينه چينى و مقدمه ذيل آيه بفرمايد : « * ( تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا ) * . . . * ( بِرُوحِ الْقُدُسِ ) * » تا ذيل آيه را كه مىفرمايد : « * ( وَلَوْ شاءَ اللَّه مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ) * . . . * ( وَلكِنَّ اللَّه يَفْعَلُ ما يُرِيدُ ) * »