خطاب در جمله « * ( فَلا تَعْضُلُوهُنَّ ) * - پس آنان را منع نكنيد » به اولياى زنان مطلقه و كسانى است كه اگر شرعا ولايت بر آن زنان ندارند ليكن زنان از ايشان رودربايستى دارند ، و نمىتوانند با آنان مخالفت كنند ، و مراد از كلمه « ازواجهن » شوهران قبل از طلاق است . پس آيه دلالت دارد بر اينكه اوليا و بزرگترهاى زن مطلقه ، نبايد زن نامبرده را اگر خواست با شوهرش آشتى كند ، از آشتى آنها جلوگيرى نمايند ، پس اگر بعد از تمام شدن عده خود زن راضى بود كه دوباره با همسر قبلى خود ازدواج كند ، أوليا و بزرگان زن نبايد غرضهاى شخصى يعنى خشم و لجاجتى كه با داماد قبلى دارند در اين كار دخالت دهند و چه بسيار مىشود كه دخالت مىدهند ، آيه شريفه تنها بر اين مقدار دلالت دارد ، اما اينكه عقد دوم هم محتاج به اجازه ولى است هيچ مورد نظر آيه نيست ! براى اينكه اولا جمله : « * ( فَلا تَعْضُلُوهُنَّ ) * . . . » اگر نگوئيم كه بر نداشتن چنين ولايتى دلالت دارد ، حد اقل مىگوئيم دلالتى بر تاثير ولايت ندارد ، و ثانيا صرف اينكه خطاب را متوجه اوليا به تنهايى كرده ، هيچ دلالتى بر اين معنا ندارد ، چون اين توجيه خطاب ، هم با تاثير ولايت مىسازد ، و هم با عدم تاثير ، و اصلا نهى در آيه حكم مولوى نيست ، تا دعوا كنيم كه آيا بر تاثير ولايت دلالت دارد يا نه ، بلكه حكمى است ارشادى كه مىخواهد مردم را به مصالح و منافع اين آشتى ارشاد كند ، هم چنان كه در آخر آيه مىفرمايد : « اين به پاكيزگى و طهارت شما نزديكتر است » و اين خود بهترين دليل است بر اينكه حكم نامبرده ارشادى است . و چه بسا مفسرين كه گفته‌اند : خطاب نامبرده به خود همسران است ، چون خطاب در اول آيه نيز به همسران بود ، و مىفرمود : « * ( وَإِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ) * . . . » و معناى دو خطاب رويهم اين است كه وقتى زنان را طلاق داديد ، هان اى شوهران وقتى عده آنان سرآمد از اينكه شوهرانى ديگر اختيار كنند آنان را باز نداريد ، و منظور از اين بازداشتن ، اين است كه وقتى طلاق مىدهند به همسران اطلاع ندهند تا از ناحيه طول مدت عده متضرر شوند ، و يا به نحوى ديگر از شوهر گرفتن آنان جلوگيرى كنند . ليكن اين تفسير با كلمه : « ازواجهن » نمىسازد ، چون اگر منظور آن بود كه بعضى از مفسرين گفته‌اند ، مىبايست فرموده باشد : * ( « فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ » ) * « 1 » و يا فرموده باشد : « ان ينكحن أزواجا » ، ولى فرموده : « جلوگيريشان نكنيد از اينكه با شوهران خود ازدواج كنند » ، و از ظاهر اين عبارت پيدا است كه منظور ، جلوگيرى اوليا و يا بستگان ايشان است از اينكه دوباره

--> ( 1 ) جلوى آنان را نگيريد از اينكه شوهر كنند