السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
324
تفسير الميزان ( فارسي )
لحظه اى است كه نزد توايم ، همين كه از تو دور مىشويم ، داخل اين خانه ها شده فرزندان را مىبوئيم ، زن و اهل خود را مشاهده مىكنيم آن حالتمان كه نزد تو داشتيم بر مىگردد ، بطورى كه گويى اصلا چنان حالتى نداشتهايم ، آيا جا دارد اين معنا را در خود نوعى نفاق بشماريم ، و از آن بترسيم ؟ رسول خدا ص در پاسخشان فرمود : ابدا ، اين پندارها گامهاى شيطان است ، كه مىخواهد شما را متمايل به دنيا كند به خدا سوگند اگر دائما آن حالتى را كه نزد من داريد داشته باشيد ملائكه به مصافحه شما مىآيند : آن وقت مىتوانيد روى آب قدم بزنيد ، و اگر شما نبوديد كه گناه كنيد و به دنبالش از خدا آمرزش بطلبيد خداى تعالى خلقى ديگر مىآفريد كه گناه كنند ، و به دنبالش طلب مغفرت نمايند ، و او هم ايشان را بيامرزد ، آرى مؤمن هم بسيار دچار فتنه مىشود و هم بسيار مغفرت نمايند ، و او هم ايشان را بيامرزد ، آرى مؤمن هم بسيار دچار فتنه مىشود و هم بسيار به خدا بازگشت مىكند ، مگر نشنيدى كلام خداى تعالى را كه فرمود : * ( « إِنَّ اللَّه يُحِبُّ التَّوَّابِينَ ، وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ » ) * ، و نيز فرموده : « اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْه » « 1 » . مؤلف : نظير اين روايت را عياشى هم در تفسير خود نقل كرده است ، و اينكه فرمود : ( اگر دائما آن حالتى را كه نزد من داريد داشته باشيد . . . ) اشاره است به مقام ولايت ، مقامى كه دارنده اش به كلى از دنيا منصرف مىشود ، و به آنچه نزد خدا است مشرف گشته ، و مىانديشد ، و ما در بحث پيرامون آيه : « الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ » پاره اى مطالب در اين باره تقديم داشتيم . « 2 » و اينكه فرمود : ( اگر شما نبوديد كه گناه كنيد . . . ) اشاره است بر قدر ، يعنى جريان حكم اسماى الهى به مرتبه افعال و جزئيات حوادث بر طبق اقتضائاتى كه مفاهيم اسما دارد كه توضيح آن در ذيل آيه شريفه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه ، وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 3 » خواهد آمد ، و همچنين گفتار در باره آن در ذيل ساير آيات قدر مىآيد . جمله : مگر نشنيدى كلام خداى تعالى را كه فرموده : « * ( إِنَّ اللَّه يُحِبُّ التَّوَّابِينَ ) * . . . » ، جزء كلام امام ابى جعفر ع است ، و خطابش به حمران است ، مىخواهد به اين وسيله توبه و تطهر را تفسير كند ، اولى را به بازگشت نمودن از گناهان به سوى خدا ، و دومى را به ازاله پليدىهاى گناهان از نفس ، و تيرگى آن را از قلب ، و اين يكى از موارد استفاده مراتب حكم
--> ( 1 ) اصول كافى ج 2 ص 424 ( 2 ) تفسير عياشى ج 1 ص 109 ( 3 ) سوره حجر آيه 21