و چه اينكه با انجام اعمال صالحه باشد ، و چه اينكه با كسب علوم حقه باشد ، هم همه اين انواع توبه و تطهر را دوست مىدارد ، و هم تكرار آن دو را . * ( « نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ ، فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ » ) * كلمه ( حرث ) مصدر و به معناى زراعت است ، و مانند زراعت بر زمينى هم كه در آن زراعت مىشود اطلاق مىگردد ، هم مىگويند : ( اين گندمها كشت و زرع فلانى است ) ، و هم مىگويند : ( اين زمين زراعت فلانى است ) ، و كلمه ( انى ) از اسماى شرط است ، كه مانند كلمه ( متى ) در خصوص زمان استعمال مىشود ، البته گاهى در مكان هم به كار مىرود هم چنان كه در قرآن آمده : « يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا ، قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّه » « 1 » . حال اگر در آيه مورد بحث به معناى مكان باشد ، معنا چنين مىشود ( شما به كشتزار خود وارد شويد ، از هر محلى كه خواستيد ) ، و اگر به معناى زمان باشد معنايش اين مىشود ( شما هر وقت خواستيد به كشتزار خود برويد ) . و به هر معنا كه باشد مىخواهد اطلاق را برساند ، مخصوصا با قيد ( شئتم ) اين اطلاق روشنتر به چشم مىخورد ، و اين همان مانعى است كه نمىگذارد جمله * ( ( فَأْتُوا حَرْثَكُمْ ) ) * دلالت بر وجوب كند ، چون معنا ندارد عملى را واجب كنند و به دنبالش اختيار انجام آن را به خود واگذار نمايند . اين را هم بايد بدانيم كه آوردن جمله : ( زنان شما كشتزار شمايند ) قبل از بيان ( فاتوا حرثكم ) و نيز تعبير از زنان براى بار دوم به ( كشتزار ) خالى از اين دلالت نيست ، كه مراد توسعه و آزادى دادن در عمل زناشويى است ، يا از نظر مكان و يا از نظر زمان البته مكانى كه زنان انتخاب كنند ، نه آنجايى كه مردان از زنان انتخاب كنند ، حال اگر اطلاق تنها از نظر مكان باشد ، ديگر آيه شريفه متعرض اطلاق نيست ، و در نتيجه آيه قبلى كه مىفرمود : * ( « فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِي الْمَحِيضِ » ) * ، و جمله « * ( وَلا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ ) * . . . » تعارضى ندارد . و اگر اطلاق آيه تنها از نظر زمان باشد ، آن وقت اين اطلاق بوسيله محيض تخصيص مىخورد ، براى اينكه آيه محيض مشتمل بر كلمه اى است كه نمىگذارد آيه بوسيله آيه حرث نسخ شود ، و آن كلمه ( اذى ) است ، كه مىفهماند محيض آزارى است ، و اصلا علت تشريع حرمت نزديكى با زنان در حيض همين آزار بودن حيض است ، و معلوم است ما دام كه حيض هست آزار هم هست ، و اين نسخ بردار نيست . و نيز علت ديگرى كه نمىگذارد نسخ نامبرده صورت بگيرد ، اين است كه آيه محيض

--> ( 1 ) مريم اين طعام از كجا برايت آماده شد ، گفت از ناحيه خدا . « سوره آل عمران آيه 37 »