منتقل به معناى شده ، به عنوان گسترش دادن معناى كلمه ، كبر و صغر معانى را هم با اين دو كلمه توصيف كردند ، ( مثلا گفتند فلان عمل جرمى بزرگ ، و يا خطايى بزرگ و يا احسانى كوچك است ) خداى تعالى هم فرموده : ( إِنَّها لإِحْدَى الْكُبَرِ ، آن عمل يكى از بزرگها است ) . « 1 » و نيز فرموده : « كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِمْ » « 2 » و نيز فرموده : « كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْه » « 3 » . و اما كلمه ( عظم ) همان معناى كبر را مىدهد ، با اين تفاوت كه عظم ظاهرا از عظم ( استخوان ) گرفته شده ، كه يكى از اجزاى بدن هر حيوان استخواندارى است ، چون معيار در بزرگى جثه هر حيوانى درشتى استخوانهاى او است ، كه در داخل بدن او بهم پيوسته است ، آن گاه هر چيز بزرگ و درشتى را هم به عنوان استعاره عظيم خواندند ، و بعد از كثرت استعمال معناى اصلى كلمه شد و مانند ساير مواد اصلى و مشتقات هم از آن اشتقاق يافت . و كلمه ( نفع ) مخالف كلمه ( ضرر ) است و اين دو كلمه بر امورى اطلاق مىشود كه يا محبوب و مطلوب ديگران است ، و يا مكروه ، هم چنان كه دو كلمه خير و شر اطلاق مىشود بر امورى كه يا مطلوب براى خودش است ، و يا مكروه براى خودش ، ( دواى نافع است براى مريض ، و سم مضر است براى انسان ، ولى چيزى كه خير و يا شر است براى خودش خير و يا شر است ) ، و مراد از منافع شراب و قمار ، منافعى است كه در خريد و فروش و يا ساختن آن ، و يا در سرگرمى با آن است ، و چون در ذيل آيه ، اثم با منافع آن دو مقايسه شد ، و فرمود اثم آن دو اكبر است لذا جهت كثرت منافع را الغا كرد ، و فرمود : ( نفعهما ) براى اينكه عدد در كبر دخالتى ندارد . * ( « وَيَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ » ) * « 4 » كلمه ( عفو ) بطورى كه راغب گفته به معناى آن است كه به سوى چيزى خم شوى ، تا آن را بگيرى ، اين معناى اصلى كلمه نامبرده است ليكن از آنجايى كه عنايات مختلفه اى در كلام پيدا شد ، ناگزير كلمه نامبرده را در معانى مختلفه اى استعمال كردند ، مانند آمرزش ، و محو كردن اثر ، و واسطه شدن در انفاق ، كه همين معناى اخير منظور آيه است و خدا داناتر

--> ( 1 ) سوره مدثر آيه 35 ( 2 ) اين سخنى كه از دهانشان بيرون مىآيد جرمى است بزرگ . « سوره كهف آيه 5 » ( 3 ) اينكه تو مشركين را به سويش مىخوانى بر آنان گران است . « سوره شورا آيه 13 » ( 4 ) سوره بقره آيه 217