است كه در حقش كرده ، و استدراج و املا است چنان كه در باره ( نيرنگ ) در كلام مجيدش فرموده : « وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّه وَاللَّه خَيْرُ الْماكِرِينَ » « 1 » . و در باره استدراج و املا فرموده : « سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ، وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ » « 2 » و نيز فرموده : « وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ » « 3 » . و وقتى بلاها و مصائب يكى پس از ديگرى مىرسد ، مردم در مقابل اين نيز مانند نعمتها دو جورند ، اگر مردمى و يا فردى باشند صالح ، اين مصيبتها براى آنان فتنه و آزمايش است ، و خدا بوسيله آن بندگان خود را مىآزمايد ، تا خبيث از طيب و پاك از ناپاك جدا و متمايز شود ، و مثل امت صالحه و فرد صالح كه گرفتار آنها مىگردد ، مثل طلا است كه گرفتار بوته آتش و محك آزمايش مىشود ، تا خالصش از ناخالص مشخص شود . و خدا در اين باره فرموده : « أحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ ؟ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ، فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّه الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ ، أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا ، ساءَ ما يَحْكُمُونَ » « 4 » . و نيز فرموده : « وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ ، وَلِيَعْلَمَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ » « 5 » . و اگر قوم و فردى كه به آن گرفتاريها و مصائب گرفتار شده‌اند طالح و بدكار باشند ، خود اين حوادث عذاب و كيفرى است كه در مقابل اعمال خود مىبينند ، و آيات سابق نيز بر اين معنا دلالت داشت .

--> ( 1 ) با خدا مكر مىكنند ، خدا هم مكر مىكند و خدا بهترين مكر كنندگان است . « سوره انفال ، آيه 30 » ( 2 ) ما به زودى از راهى كه خودشان نفهمند استدراجشان نموده مهلتشان مىدهيم ، كه كيد و نقشه ريزى ما متين است . « سوره قلم آيه 44 » ( 3 ) ما قبل از اينان قوم فرعون را دچار فتنه و آزمايش نموديم . « سوره دخان آيه 17 » ( 4 ) آيا مردم پنداشته‌اند به صرف اينكه بگويند ايمان آورده‌ايم رها مىشوند ؟ و ديگر مورد آزمايش قرار نمىگيرند ؟ نه ، چنين نيست ، ما آنها را كه قبل از ايشان بودند نيز بيازموديم ، و خدا بايد آنهايى را كه راست گفته‌اند از يك سو ، و آنها كه دروغگويند از سويى ديگر جدا و مشخص كند ، و يا بدكاران گمان كرده‌اند كه مىتوانند از ما سبقت بگيرند ؟ چه بد حكمى است كه مىكنند . « سوره عنكبوت آيه 4 » ( 5 ) ما اين روزگار را در ميان مردم مىچرخانيم و خدا بايد آنهايى را كه ايمان آورده‌اند مشخص نموده ، از شما شهيدانى بگيرد . « سوره آل عمران آيه 140 »